MARX :

 Marx’ın tarih görüşünde, Hegel’den aldığı iki düşünce var:

 1-Tarihin bir süreç olduğu.

 2-Bu sürecin ilerleme olduğu.

 Nasıl bir süreç ve nereye doğru ilerleme?

 Hegel’den sonra düşünürler bu soru ile ilgilenmeye başlamışlardır. Bu tarihsel sürecin yasaları bulunabilir diyerek, araştırmaya başlamışlardır. Comte da bunu savunur.

 Bu yasalar nasıl bulunur? Bu yasaya cevap vermesi bakımından Marx, pragmatik bir tutum içindedir. Hareket noktası yaptığı bir açıklamadır. Kendi dönemindeki bir olguya getirdiği açıklamadır. Bu olgu İngiltere’de gerçekleşen sanayi devrimidir. Bu devrim, toplumsal bir değişmedir.

 Marx bu olguyu, toplumsal ilişkiler içinde olan üretim ilişkilerinden hareketle açıklar. Ona göre tarih; üretim araçlarının değişmesiyle ilerleyen bir süreçtir. Önce üretim araçları değişir sonra da her şey.

 Üretim ilişkileri, toplum tarzları, tarih içinde olurlar. Üretim ilişkileri ve üretim tarzları, üretim ilişkilerinden bir soyutlamadır.

 Belirli bir yerde egemen bir üretim tarzı, egemen bir toplum tarzı demektir.

 Üretim ve toplum tarzlarını belirleyen de Marx’a göre, sosyal sınıflardır. Sosyal sınıflar değiştikçe, toplum tarzı da, üretim tarzı da değişir. Değişmeyi sağlayan üretim güçleri ve sosyal sınıflardır.

 İlerleme, belirli üretim tarzlarına göre belirli üretim tarzlarına doğrudur.

 Belirli koşullar gerçekleştiği zaman gerçekleşecek olan budur.

 Marx’ın hareket noktası, olan bitendir. Marx, toplumsal değişmeyi açıklarken toplumla tarihin birbirinden ayrılamayacağını söylüyor. Ona göre, üretim ilişkilerindeki bütün ilişkiler değişirse belirli bir toplum tarzından sözedilebilir.

 Marx’ta tarihsel oluşla, toplumsal oluş iç içedir. Bu onun sosyolojiye getirdiği bir yeniliktir.

  HEGEL VE MARX:

 Hegel gibi Marx’ın da yaptığı tarihin bütününe ilişkindir. Ancak Marx’ın Hegel’den farklı olarak baktığı toplumsal değişmelerdir.

 Hegel başka bir önkabulle, Marx başka bir önkabulle tarih şöyle oluşur diyorlar. Formel olarak ikisinin de yaptığı iş aynı. Hegel tarihten başka yasalar çıkarıyor, Marx başka.

 Marx, tarihteki oluştan ziyade değişmeyi açıklıyor.

 Her ikisi de daha iyiye doğru giden ilerlemeci bir tarih görüşü ortaya koyuyorlar. Ancak Marx’ta Hegel’deki gibi bir geist açılımı yok.

  İ.Kuçuradi’ye göre; Hegel’in, Marx’ın ve Engels’in görüşleri tarih felsefesi değil, tarihe ilişkin teorilerdir.

  K.POPER, “TARİHSELCİLİĞİN SEFALETİ”nden: (Historisizmin eleştirisi)

 Poper’a göre historisizm/tarihselcilik, sosyal bilimlerde prediksiyon/öndeyi yapan bir yaklaşımdır.

 Tarihsel materyalizmin yaptığı toplumların değişmesini açıklamaktır.     Toplumların değişmesi, tarihin kendisi sayılıyor. Tarih böyle oluşuyor deniyor.

 Bu prediksiyon bir tip toplumdan örneğin, sınıflı toplum tipinden, sınıfsız toplum tipine geçişi söyleyen bir prediksiyon.

 Ancak sosyal bilimlerdeki prediksiyon ile tarihteki prediksiyon aynı mıdır?

Sosyal bilimlerdeki prediksiyon bir teke ilişkindir, tarihsel materyalizmdeki prediksiyon ise bir tipe ilişkin. Ancak bu prediksiyon tarihsel koşulları dikkate alarak yapılan koşullu bir prediksiyondur.

 Teke ilişkin prediksiyon içerikli, tipe ilişkin olan ise içeriksizdir.

   İ.KUÇURADİ; “POPER’IN ELEŞTİRİSİ”

  Poper, bu prediksiyonların farkını gözden kaçırıyor. Tarihsel materyalizm bir tip toplum prediksiyonudur ama Poper’in sandığı gibi bu prediksiyon tarihe ilişkin değildir. Prediksiyon var ama bir noktada, onun asıl ağırlığı açıklamadır. Poper, iki farklı prediksiyonu bir prediksiyon görüyor.

 “Tipleştirme, olandan hareketle yapılır. Sınıfsız toplum, negatif  bir kavramdır”  eleştiri bu noktalar hesaba katılmadan yapılıyor.

 Oluş, değişme, gerçeklik bunların hepsi bir bütünün özellikleridir. Bunlar tarihtede var toplumda da.

 Önemli olan bir yerle ilgili bakıldığında bu ögeler ne durumdadır onu saptamalı.

 Birisi bu özelliklerin hepsi tarihtedir diyor diğeri de onu eleştiriyor. Poper’a göre historisizm yanlış bir metottur. Poper, tarihte yasa olmadığını söylemek için düşmanını yanlış seçiyor.

 Tarihte üzerinde durulması gereken bir tek öge vardır o da; toplum.

 Historisizmin eleştirilecek yanları vardır ama Poper’ın eleştirisi bu eleştirilecek yanlardan biri gibi gözükmüyor.

 Poper, Marx’ın toplumda bulduğu yasalar bakımından eleştiriyor. Poper’a göre sosyal bilimlerde yasalar vardır ama bu yasalar ampirik, sınanabilir değildir. Tarihin oluşturucusu yasalar değildir.

 Poper’a göre historisizm tarihe ilişkin bir yaklaşım değildir ve sosyal bilimler tarihsel prediksiyon yapamazlar.

 Poper’ın hareket noktası epistemolojiktir. Ona göre tarihin gidişi hakkında prediksiyon yapılamaz, tarihin ontolojik yasaları yoktur.

  SARTRE; “DİYALEKTİK AKLIN ELEŞTİRİSİ” :

 Diyalektikçi (filozof, bilimadamı, sanatçı…), yaşayan insanın yapıp etmelerinin bütünlüğüne refleksiyonlu bir şekilde bakıp, onun dolaylı bilgisini ortaya koymaktadır. Daha sonra da bu dolaylı bilgi tekrar somut gerçekliğe dönerek, onu değiştirmekte ve bu durum hiç durmadan tekrar etmektedir. Sartre’a göre tarih işte böyle olmaktadır.

 Sartre’a göre bu bilginin dolaylı olması, varlığın bilgiye indirgenemez olmasındandır. Sartre, “bunlar benzeşmezdir, ancak bütüncül bir bakış açısıyla bakıldığında aralarında yukardaki gibi bir ilişki vardır” der.

 Ona göre Marxizm, bu birbiriyle benzeşmez iki şeyi (varlık ve bilgi) özdeş saymıştır. Bütün tarihi, değişmez bir bilginin, ölü ve aşkın bir nesnesi olarak düşünmektedir.

 Sartre’a göre bu canlı evren içinde insanın ayrıcalıklı bir yeri vardır. Bu her şeyden önce insanın tarihsel olabilmesinden yani insanın kendi eylemiyle ortaya çıkardığı şeylerin yeniden bilgisel olarak insana dönüp içselleşmesi (onun varoluşunu belirlemesi) ve bu içselleşen ilişkilerin yine aynı devinimde aşılmasıyla, insan kendine verilmiş olanı, olanaklar alanına doğru aşarak mevcut olanaklar açısından bir olanağı seçip nesnelleştirmesidir.

 Ona göre insan, tasarlayan bir varlıktır. Maddi koşullara bağlı olarak, gelecekte olan bir şeyi hedefleyerek yapmasıyla kendini gerçekleştiren, nesneleştiren bir varlıktır. Bu Sartre’ın önkabulüdür.

 İkinci olarak, bu insanın ‘biz olan varlık’ olarak tanımlanmasından dolayıdır. Yani bu durumda araştırıcı kendini tümüyle araştırılan olarak bulur.

 Tarihsel süreç, insanın kendisini ortaya koyma sürecidir, geistın değil.

 Bu süreç, amaçlı, bir yere doğru giden bir süreç değil. Önceleri insan yapıp etmelerinin bilincinde değil. Bu durumda edilgen bir varlık. Ancak daha sonra diyalektikçinin, insana ait bu yapıp etmelerin bilgisini ortaya koymasıyla insan, yaptığı iş üzerinde bir bilince sahip oluyor. Böylece ne yaptığını bilen, etkin insan ortaya çıkıyor.

 Sartre, insanın yaptığı işin bilincine varmasına ‘bütünleşme’ diyor. İnsan sürekli bütünleşerek, kendi yaptığının bilgisiyle belirleyerek tarihi oluşturuyor.

 Sartre, felsefe tarihini üçe ayırıyor:

 Descartes ve Locke, Kant ve Hegel ve son olarak da Marx.

 Bu fikirlerle insan kendini yenileyerek ortaya koymuştur. Şimdi insanın kendisini tekrar ortaya koyabilmesi için bu felsefeleri aşması ve yeni bir fikre ulaşması gerekmektedir.

 Tarih insanın bilinçli eylemleriyle kurulur ve anlam kazanır. Tarih insanın hep yeniden başlattığı ve hep yeniden kurmasıdır.

 İnsanın, kendisinin bilincine, bütünlüğüne varması için kendisine kadar olanları bilmesi ve bunun üstüne çıkması gerekir. Üstüne çıkabilmesi için de yeni bir fikir gerekiyor. Yeni fikir diyalektik akılla olacaktır. Bu yeni fikirler öncekiler gibi olmayacak ama tarih bir süreç olduğundan onlara dayanacak.

 İnsan bu felsefelerin dile getirdiği tarihsel anı aşmadıkça ileri gidemez. Bu an aşıldığında da insanı yeni bir fikir etkileyecek. İnsanı yöneten bu fikirlerdir. Bu durum diyalektik bir ilerlemedir.

 Bu nedenle tarih, mutlak surette antropolojiye dayanmak zorunda aksi halde soyut bir nokta olmaktan başka bir şey olamaz. Burada Hegel’den kesin olarak ayrılır.

 “Tarihin gerçekliği, insanın gerçekliğidir”.

 A. TOYNBEE : (Teolojik bir tarih teorisi)

 Toynbee, geçmiş ve şimdiye bakarak geleceğin nasıl olacağını ortaya koymaya çalışır. Ona göre, tarihsel incelemenin birimi; toplumlar yani medeniyetlerdir.

 “Tarih, medeniyetlerin tarihidir”.

 Toplum; a) ilkel toplum, b) medeni toplum

 Toynbee’ye göre bilinen bütün uygarlıkların bilinçli ya da bilinçsiz tek amaçları; insanların toplu halde yaşayabilecekleri, tek bir toplum türü ortaya çıkarmak.

 Uygarlıklar kurulurken, doğanın tehdidi altındadırlar. Ancak kurulduktan sonra bu tehditten kurtulurlar. Doğaya karşı koyamayan topluluklar yokolup gitmişlerdir. Medeniyetler, doğanın tehdidine karşı koymuş toplumların ürünüdür.

 Batı uygarlığı insanlığı birleştirmiştir ama şimdi yok olmayla karşı karşıya getirmiştir.

 Toynbee’ye göre iki alternatif var; ya birlik sağlanacak ya da bu durum sürdürülüp yok olunacaktır. Kendisi birinci yolu seçer.

 Tarih şimdiye kadar tekrar etmiştir ama şimdiden son ra da tekrar edecek demek değildir.

 Toynbee’nin insanlığı birleştirmek için sunduğu alternatifler:

 1-Serbest yatırımla, sosyalist ekonomiyi uzlaştırmak.

 2-Laik yapı ile dinsel yapıyı uzlaştırmak.

  COLLİNGWOOD:

 Felsefe;  insanın kendi üzerine ikinci dereceden bir düşünmedir. Felsefe yapan yalnızca bir nesne üzerine düşünmez, bu düşünme üzerine de düşünür.

 Tarihsel düşünmenin kendine özgü nesnesi;’restgesta’dır (geçmiş).

 Tarih bir tür araştırma ya da soruşturmadır. Tarihin bulguladığı restgestadır, insanların geçmişteki eylemleridir. Bu nedenle tarih, ‘restgesta bilimi’dir.

 Ve tarih, yorumların kanıtlanmasıyla ilerler.

 Tarih, insan olmanın ne demek olduğu ve insan doğasını bilmektir.

 Tarih, insanın kendi bilgisini- bilincini edinmesi içindir.

 Felsefeci, hem geçmiş üzerine hem de tarihçinin geçmiş üzerine düşünmesini düşünür.

 Tarih felsefesi; geçmiş üzerine düşünmenin düşünülmesidir.

 Collingwood, tarihin nasıl oluştuğu ile ilgilenmiyor. Tarihi objesi olan pozitif bir bilim olarak görüyor. Bir tür metedolojik anlamda, tarihin bilim felsefesini yapıyor.

 Tarih felsefecisi, tarihçinin objesi üzerine düşünmesini düşünen kişidir.

 Tarih, bir ilerlemedir. Bu ilerleme yeni spesifik tiplere geçiştir.

Collingwood, kendi ortaya koyduğunun yepyeni bir tarih felsefesi olduğunu söyler. Bu felsefesini Voltaire’in, pozitivistlerin, Hegel’in görüşlerinden ayırıyor. Bu ayırmayı şu şekilde yapıyor:

 Hem tarih üzene düşünüyor hem de bu düşünme önünde olan restgesta üzerine düşünüyor.

 İnsanlar olumludan çok olumsuz uyaranlara karşı daha duyarlıdır…Sizi mutlu edecek birkaç şey varken, kendimizi kötü hissettirecek sayısız etkenlere yöneliriz.

        AMOS   TVERSKY

  Sadakat, insanı hergün doğru karar vermek zahmetinden kurtarır.

       THOMAS WATSON

  Disiplin, kişinin kendisini cezalandırmasıdır.

       M. FOUCOULT

  Kendimizden bir şey üretememek ne büyük zavallılıktır.

      PİCO DELLA MİRANDOLA

Gerçek bir taş kadar sert, bir gonca kadar yumuşaktır.

GANDİ 

Hiçbir şey gerçeğin ötesine geçemez.

                                GENERAL MacARTUR

                           İnsan, bir eksiklikler varlığıdır.

   HERDER

  İnsan gündüzleri çalışıp didinir, geceleriyse acı içinde kıvranır.

HESEİDOS

- Bazı değerler ve bazı yaşam biçimleri birbirinden ne daha iyi ne daha kötüdür. Olsa olsa farklı şekillerde her biri yine kendi içinde değerli ve kendi içinde anlamlı yaşam biçimleridir.

 - Farklılık ve çeşitliliklerin hoşgörüldüğü bir toplum olmak yeterli değildir. Aynı zamanda bu çeşitliliklerin onaylandığı ve özendirildiği toplumlarda insanlar dolu dolu yaşayabilsin.

     İSAİAH BERLİN

- Hayatın temelinde ‘acı’ vardır.

- İbadetler nafile tekrarlardan ibarettir. Sadece ‘gerçek’ var.

- Sonsuz olan, sonlu olana indirgenemez.

- İnsanların acıları, maddeye ve fikirlere olan bağlılıklarından kaynaklanır.

    SİDARTA BUDHA

- Komiserin manivelası; devrim. Dava, alt yapıyı değiştirmek, üst yapı kendiliğinden değişir.

- Yogi içinse kurtuluş, içimizde. Aksiyon bir tuzak, komiserle yogi uzlaşamaz.

    ARTUR KOESTLER

 HİLMİ ZİYA ÜLKEN:

  Kendini başka varlıklara irca ederek açıklamak, insanı mahiyetine aykırı bir tarz da düşünmek demektir..Varolanı kendisinin dışında, totolojiye bağlı bir şarta/töze bağladığımızda, onu bütünüyle bu töze indirgeyebilmek için zorunlu olarak bir kozalite ilişkisi geliştirmek durumunda kalıyoruz..

  Mikro düzeyde ise cisim , parçacıklar bütünü olarak görüldüğünden parça-bütün ilişkisi kurulmaya çalışılmaktadır..

 Yeni diyalektik materyalistlerden bazıları, bu esrarlı ve kör maddeden hür insan kişiliğine kadar yükselmenin güçlüklerini fark ettikleri için, eleman ter ilk maddede dahi bir ruh ve bilinç unsurunun bulunduğunu ve bu kuvvenin gelişmesinden yüksek realitelerin doğduğunu kabule mecbur kalmışlardır.

…/…

  -Doğanın dili, matematiktir.

   PİTAGORAS 

EINSTEIN:

- İki şey sonsuzdur birincisi evren, ikincisi aptallık. Birincisinden şüphem var ancak ikincisinden eminim.

   - Önyargıları yıkmak, atomu parçalamaktan daha          zordur.                                 

-Algılayan insana karşı, bağımsız bir dış dünyanın varlığı bütün bilimlerin temelidir.

- Kütle, yoğunlaşmış enerjiden başka bir şey değildir.

- Devimli bir cismin kütlesi, devimiyle birlikte arttığına ve devinim bir enerji biçimi olduğuna göre, devimli bir cismin kütle artışı o cismin artan enerjisinden gelir. Açıkcası enerjinin kütlesi vardır: E=mc2

- Geçmiş,gelecek ve şimdiki zaman arasındaki fark, sadece bir göz yanılmasından ibarettir.

- Özdek; varolan her şeyin temelidir. O, devim, zaman ve uzaydan ayrılamaz. O, kendiliğinden devingen ve gelişkendir.

 ../..

- Sonsuzlukta her şey başlangıçtır.

   ELİAS CANETTİ

-Büyük patlamadan sonraki yarım saniye kimin umurunda!..Asıl çıldırtıcı olan, patlamadan yarım saniye öncesi…

 FAY WELDON

 NEWTON(ATALET/EYLEMSİZLİK YASALARI ve MERKEZKAÇ):

- Uzayda duran bir cisim, harekete geçirilmediği sürece, devinimsiz olarak durur. Hareket halindeki bir cisim de, durdurulmadığı sürece devinime devam eder.

- Kütleler merkezkaç kuvveti nedeniyle birbirlerini hem çekerler hem de iterler.

- İnsanlar köprü kuracakları yerde, duvar ördükleri için yalnız kalırlar.

TERMODİNAMİĞİN YASALARI:

1.Enerjinin korunumu yasası; evrende enerji ne artar ne de eksilir. Birşey varken yok, yokken de varolmaz.

2.Entropi(bozulma) yasası; bir cisim, sadece bir kez en yüksek durumunda kalır ve akabinde entropiler başlar.

MEVLANA:

 Nice adamlar gördüm üzerinde elbise yoktu

 Nice elbiseler gördüm içinde adam yoktu.

 …

Arkamdan ağlamayın,

Ölüm günü; düğün günüdür,

vuslat günüdür.

Maşukun aşığına kavuştuğu gündür.

…

Suskunluğum asaletimdendir

Her lafa verilecek bir cevabım vardır

Lakin

Bir lafa bakarım, laf mı diye

Bir adama bakarım adam mı diye

…

Dün söylenenler, dün ile gitti cancağazım

Bugün yeni şeyler söylemek lazım.

…

İnsanların birbirlerini daha iyi anlamak için,  aynı dili konuşmaları değil, aynı duyguyu paylaşmaları önemlidir.

…

Kahırdan lütuf doğdu.

…

Kusursuz dost arayan, dostsuz kalır.

…

Cömertlikte akarsu gibi ol.

Merhamette güneş gibi ol.

Başkalarının kusurunu örtmede gece gibi ol.

Öfkelendiğinde ölü gibi ol.

Tevazuda toprak gibi ol.

Hoşgörüde deniz gibi ol.

Ya olduğun gibi görün ya da göründüğün gibi ol.

————–

- Bir tapınağın olması, kendine tapınmaktan daha iyidir.

-İmanın yarısı şüphedir. 

  GAZZALİ

- Hayallerini kendi gücüyle gerçekleştireceğine inanan insan;  şevklidir, inançlıdır ve yaşama sevinci vardır.

 Kişinin gelecekteki umudu, onun şimdiki gücünün kaynağıdır.

- İnsan, her zaman kendisinden daha güçlü bir bütünün parçası olmak ist

  DOĞAN CÜCELOĞLU

- Yaşam ne geçmişte ne de gelecektedir, sadece yaşandığı anda gizlidir.

      TEZER ÖZLÜ

- Kimse kendisine ayırdığı zamandan daha fazlasını başkasına ayırmaz.

- İnsan,  önüne çıkan herkes ve her şeyle iyi geçinmeli.

- Değişik bilinç durumlarını yaşamakta fayda var.

          EBUBEKİR KURBAN

 ZİG ZİGLAR:

- Herkes evliliğe gözleri açık girer ancak gözlerini kısarsa devam eder.

- Önce gözünün nuru olur sonra gözüne batan bir nokta.

- Aşkını gösteremeyen aşık değildir.

- Kimin haklı olduğu değil, neyin doğru olduğudur önemli olan.

- Önemli olan birlikte yaşayabileceğimiz biriyle değil, onsuz yaşayamayacağımız biriyle evlenmektir.

- Seks, tanrının fikridir. Yalnız ve mutsuz Adem için Havva’yı yaratmıştır.

-Seksin amacı, yalnızca haz duymak değildir, eşlerin birbirine bağlanıp tek vücut olmalarıdır.

- Haz peşinde koşanlar sonunda mutluluklarını yitirirler.

                                               …

- Evde biftek varken, hamburger yemeye dışarı çıkmam.

         PAUL NEWMAN

- Mutlu olmak için değil, birbirimizi mutlu etmek için evleniriz.

          ROY SMİTH

- Mutluluk koşulların değil, tercihlerimizin bir sonucudur.

- Yarından korkma, dünden utanma.

            DORİS SWANN

-Marxizm, toplumumuzun gerçeklerine uydurulacak yerde, toplumumuzu kafamızdaki yarım yırtık yani aptallığımızın marxizmine uydurmak istemişizdir…Memleketimizde, 50 yıllık marxizm çabalamalarının içine düşürüldüğü durum, marxizmi tersine çevirdiğimizden ileri gelir…Değişen şartlara göre değişen tedbirler gerekir. Dogmatizm, değişen durumların karşısına eski gerçeklere göre alınmış tedbirlerle çıkmaktır. Dünyada değişmez gerçek yoktur…Batılı toplumlara benzemeyen doğulu toplumlarda durum daha da çapraşık sayılmalı, kesinliklerden, genellemelerden büsbütün kaçınılmalıdır. Bir durumun değiştirilebilmesi için onun genel gerçeklerini bilmek hiçbir işe yaramaz, özelliklerinden yola çıkılmadıkça hiçbir durum işe yaramaz.

  KEMAL TAHİR

- İdeoloji, kendine göre bir mantığı ve tutarlılığı olan, belli bir toplum içinde tarihi bir görevi bulunan, bir tasavvurlar (imajlar, mitler, ve fikirler) bütünüdür.

  ALTHUSSER

-Althusser’e göre ideoloji; maddi yaşamı din, ahlak ve bir anlamda da felsefe düşüncesiyle açıklayan tasarımlara ilişkindir. Kısaca ideoloji, bilim öncesi düşüncedir. Bilim düşüncesi ise tarihi ve toplumu, maddi yaşamın temel koşullarına göre açıklamaktır.

HİLMİ YAVUZ - ‘Kültür Üzerine’

  —————

-Çok uzun anlatmak gerekti ve biz sadece ima ile geçtik

  …

 -Bir göl bir güle düşerse, göl değil de gül bulanır

  …

 Acının vergisini verdik, gülün haracını ödedik

 Şimdi hüznü demirbaş defterinden düşmeye geldi sıra  

     HİLMİ YAVUZ

- Farkındalık; önce ayrıcalığa sonra acıya dönüşür.

- Dilinde olanın, yaşamında yoktur.

        MEHTAP TERZİOĞLU

Manzaranın güzelliği, onun hüznünde saklıdır

 AHMET RASİM

 İktidar yozlaştırır, mutlak iktidar; mutlaka yozlaştırır.

                               LORD ACTON                                        

 Küçük işlerle uğraşanlar, çoğu zaman büyük işleri göremeyecek hale gelirler.

  B.FRANKLİN

İnsanın hayatta yaptığı 3 önemli şey vardır; doğmak yaşamak ve ölmek. Doğumundan habersizdir, ölmeyi ızdırap haline getirir, yaşamayı ise unutur.

   JEAN DE LA BRUYERE

 Futbol basit bir oyundur; zor olan da basit oynamaktır.

   JOHANNE CROUFFE

 Çanların kimin için çalıyor olduğunu öğrenmeye çalışma hiç; onlar senin için çalıyor.

    JOHN DONNE

- İlham nasıl olsa gelir asıl mesele onu sepetleyebilmekte.

    BAUDALAİRE

- Bazı insanlar bilgiyi yük, beceriyi eziyet olarak görürler.

- Hizmet için geldik derler, herkesi, kendilerine hizmet eder hale getirirler.

- Kaza geliyorum, namus gidiyorum demez.

- Bu ülkede üç sınıf insan vardır; cinselciler, dinselciler ve Atatürkçüler. Biz üçüncü sınıfız.

- Bir insanın, ya karıcılığı ya paracılığı ya da rakıcılığı iyidir. Bizde üçü de olmadı.

- Dur bakalım yok, hadi bakalım.

- Beklemek, kavuşmaktan iyidir.    

- Bazıları büyük doğar, bazıları yaptıkları işlerle büyür, bazılarının da büyüklük üzerinde kalır. Benim üzerimde kaldı.

- Çam devirdiklerini çok gördük ama devrimciliklerini hiç görmedik, açlık grevine girerler, kilo alıp çıkarlar.

- Kafam rahat olsun diyorsan; ne verirlerse al, ne istiyorlarsa ver.

- Ben size lazım değilsem, siz bana hiç değilsiniz.

- Huzur istiyorsan üç şeyle kavga etme; Allah’la, devletle, karıyla.

- İleri gidenlerden değil, ileri gelenlerden olun.

- Açtım ağzımı yumdum gözümü değil, yumdum ağzımı açtım gözümü.

- Bizim söyleyecek sözümüz çok, sizin yapacaklarınız çok.

-Bizde yüz yok istemeye sizde de insanlık yok vermeye, namerde muhtaçlığımız hep bundandır.

- Bir şey olmaz deme, herkes geçer sen takılırsın.

      İvrindili İBRAHİM ÇİFTÇİ

- Bu kadar cehalet ancak tahsille mümkün olur.

- Bu ülkede ilgililer bilgisiz, bilgililer de ilgisizdir.

- Türkiye’de aydın geçinenler, Doğuya doğru seyreden bir geminin güvertesinde, Batı yönünde koşturarak Batılılaştıklarını sanırlar. 

       CELAL YALINIZ (SAKALLI CELAL)

- Yolda kal, yoldaşsız kalma.

- Arayanlar bulamaz, bulanlar da aramaya devam eder.

- Her iş, öncesinde düştür.

         CUMA GÜMRÜK

İSMET ÖZEL:

 Dirgenler, bakraçlar, tornavidalar

Bende kül, bende kanat, bende gizem bırakmadılar

…

bu hayattan ne koku, ne yankı, ne de boya
taşımamı yasaklayan belgeyi imzaladım
burada bitti artık işim, ocağım yok
uzun yola çıkmaya hüküm giydim.

      …

- Hiçbir şey söylemeyen sözlere ulaşmak için

          her şeyin söylenmesi gerekti…

- Konuşmayı öğrendiğim andan itibaren susmam söylendi bana.

Cellâdıma Gülümserken Çektirdiğim Resmin Arkasındaki Satırlar

Ben İsmet Özel, şair, kırk yaşında.
Her şey ben yaşarken oldu, bunu bilsin insanlar
ben yaşarken koptu tufan
ben yaşarken yeni baştan yaratıldı kâinat
her şeyi gördüm içim rahat
gök yarıldı, çamura can verildi
linç edilmem için artık bütün deliller elde
kazandım nefretini fahişelerin
lanet ediyor bana bakireler de.
Sözlerim var köprüleri geçirmez
kimseyi ateşten korumaz kelimelerim
kılıçsızım, saygım kalmadı buğday saplarına
uçtum ama uçuşum
radarlarla izlendi
gayret ettim ve sövdüm
bu da geçti polis kayıtlarına.

Haytanın biriyim ben, bunu bilsin insanlar
ruhumun peşindedir zaptiyeler ve maliye
kara ruhlu der bana görevini aksatmayan kim varsa
laboratuvarda çalışanlara sorarsanız
ruhum sahte
evi Nepal`de kalmış
Slovakyalı salyangozdur ruhum
sınıfları doğrudan geçip
gerçekleri gören gençlerin gözünde.

Acaba kim bilen doğrusunu? Hatta ben
kıyı bucak kaçıran ben ruhumu
sanki ne anlıyorum?
Ola ki
şeytana satacak kadar bile bende ondan yok.
Telaş içinde kendime bir devlet sırrı beğeniyorum
çünkü bu, ruhum olmasa da saklanacak bir şeydir
devlet sırrıyla birlikte insanın
sinematografik bir hayatı olabilir
o kibar çevrelerden gizli batakhanelere
yolculuklar, lokantalar, kır gezmeleri
ve sonunda estetik bir
idam belki!
Evet, evet ruhu olmak
bütün bunları sağlayamaz insana.
Doğruysa bu yargı
bu sonuç
bu çıkarsama
neden peki her şeyi bulandırıyor
ertelenen bir konferans
geç kalkan bir otobüs?
Milli şefin treni niçin beyaz?
Ruslar neden yürüyorlar Berlin`e?
Ne saçma! Ne budalaca!
Dört İncil`den Yuhanna`yı
tercih edişim niye?
Ben oysa
herkes gibi
herkesin ortasında
burada, bu istasyonda, bu siyah
paltolu casusun eşliğinde
en okunaklı çehremle bekliyorum
oyundan çıkmıyorum
korkuyorum sıram geçer
biletim yanar diye
önümde bir yığın açalya
bir sürü çarkıfelek
gergin çenekli cesetleriyle
önümde binlerce çiçek
korkuyorum sıra sende
sen de başla ve bitir diyecek.
Yo, hayır
yapamaz bunu, yapmasın bana dünya
söyleyin
aynada iskeletini
görmeye kadar varan kaç
kaç kişi var şunun şurasında?

Gelin
bir pazarlık yapalım sizinle ey insanlar!
Bana kötü
bana terkettiğiniz düşünceleri verin
o vazgeçtiğiniz günler, eski yanlışlarınız
ah, ne aptalmışım dediğiniz zamanlar
onları verin, yakınmalarınızı
artık gülmeye değer bulmadığınız şakalar
ben aştım onları dediğiniz ne varsa
bunda üzülecek ne var dediğiniz neyse onlar
boşa çıkmış çabalar, bozuk niyetleriniz
içinizde kırık dökük, yoksul, yabansı
verin bana
verin taammüden işlediğiniz suçları da.
Bedelinde biliyorum size çek
yazmam yakışık almaz
bunca kaybolmuş talan
parayla ölçülür mü ya?

Bakın ben, birçok tuhaf
marifetimin yanı sıra
ilginç ödeme yolları bulabilen biriyim
üstüme yoktur ödeme hususunda
sözün gelişi
üyesi olduğunuz dernek toplantısında
bir söyleve ne dersiniz?
Bir söylev: Büyük İnsanlık İdeali hakkında!
Yahut adınıza bir çekiliş düzenleyebilirim
kazanana vertigolar, nostaljiler
karasevdalar çıkar.
Yapılsın adil pazarlık
yapılsın yapılacaksa
işte koydum işlemeyi düşündüğüm suçları
sizin geçmiş hatalarınız karşısına.
Ne yapsam
döl saçan her rüzgarın
vebası bende kalacak
varsın bende biriksin
durgun suyun sayhası
yumuşatmayı bilen ateş
öğüt sahibi toprak
nasıl olsa geri verecek
benim kılıcımı.

(1984)

——————-

HAKAN ALBAYRAK :

- Kalmak katlanmaktır, kabuslar ortasında gülümsemek ve iyiyim demek.

- Önemli olan hayatı uzatmak değil, derinleştirmektir.

    PETERSBURG’DA BİR GECE

                                           Ahmet Ağı’ya

   yağmurlu gece nötralize ediyor

  bunun altını kendimi yormadan çiziyorum

  şimdi diyorum ölsem mölsem de olur

  ama trajediyi çağrıştıracak

  hiçbir şey duymuyorum içimde

  nehir akıyor 

  ben gelmiş gidiyorum

  geldiğimiz yerden döndüğümüz yere

  ve her şeyi anlamış biri olarak

  ülser olma huyumdan vazgeçiyorum

  nasılsa öylece kabul ediyorum olanı

  cennetten kovuldum

  buradayım

  ve ne kadar çırpınsam boş

                             1991                           

    ————   

      ŞEFİK DENİZ :

                    DÖNER BELKİ İSA           

                 Ahmet Ağı’ya

 Bir geceydi bosforus öpüşüyordu martılarla

Belki dedik bir gül kokusu sıçrar üzerimize

Bekledik bir hisar gibi yıllarca

Belki dedik bu yağmur sahici değildir

Belki şarap saklar geceyi sevgilinin dudaklarından

Sen bir mermi kadar sabırsızdın o vakitler

Tuttum kolundan geceyi bak dedim Ahmet

Bunlar martılar bak kanatları ıslak

O vakitler

Başımızda binlerce yağmur serinliği

Bir damlayla açılırdık

Hesapsız soluklarına yaseminlerin

Itır dahi olsun solardı bizden

Bak dedim Ahmet

Gecenin bunca serin ıslığı

Çalkalanıyor kalbimin ağrıyan tarafından

Sakın dedim söyleme şarkımızı

Kızlar ölür yoksa

Bir ihtilal dayanır bosforusun yanaklarına

Bırak dedim minareler tutsun tan vaktini

Bak dedim bu martılar ıslak

Bak dedim boğaziçine

Bunca gemiyi aktarıyor koynundan

Haliç çocukluğumu çalıyor uykumdan

Yıkma dedim Ahmet Üsküdar’ı

Bırak istavrit kokularını orospuların öfkesine

Söyleme dedim şarkımızı İstanbul kırılır Ahmet

Kırılır göğün beklemekten tunçlaşmış ağrısı

Dinlemedin Ahmet yürüdün gittin

Sirkeci’yi sallamaya

Yürüdün gerilmiş silahlar gibi bosforusu inletmeye

Sakın dedim Ahmet gece vakti

Yoksa çocuklar yakar bu gemiyi

Yürüdün gittin böğründe binlerce dinamit kucakladın İstanbul’u

Ben duydum Ahmet odalardan kanıyordu İstanbul

Ben Beyoğlu’nu ölçtüm biçtim kokladım

Galata’ya çıktım martıların üstüne

Kasıklarını dinledim bosforusun

Şarap mıydı kan mıydı taa Sarıyer’den akıyordu

Kulaklarına eğildim fısıldadım

İstanbul muydu sevgili mi orospu muydu

Ben öptüm Ahmet

Dinlemedin bir namlu gibi doğrulttun kendini

Avuçlarına dağılmış barut kokusu

Bırak dedim Ahmet söyleme şarkımızı

Serilir yoksa saçlarına

Saçların zencefil kokuyor Ahmet

Bak dedim Ahmet

Bütün martıların kanatları ıslak burada

Bu yağmurlar tutmaz bizim şarkımızı

Söyleme dedim öpülmemiş kızlar kadar uzak

Dur dedim utandırma İstanbul’u

Bak dedim ne kadar uzak manastırların gölgesi

Bak dedim…

Belki İsa..

    E.CASSIRER

 - İnsan, korku içinde özgürlüğün imkanını keşfeder. Özgürlük imkanı ise karar vermektir.

   S.KİERKEGAARD

 - İnsan, makrokosmozda bir mikrokosmozdur.

     M.SCHELER

 - Hayatın anlamı sorulduğunda ve bunda bir anlam görülmediğinde intihar mı etmeliyiz yoksa bu anlamsızlığın bir gün değişebileceğine dair umudumuzu korumaya devam mı edeceğiz?…Anlamsız olan, ne dünyadadır ne de akılda, ikisi arasındadır.

   A.CAMUS

 - Bütün bilgilerimiz tecrübe ile başlar ama tecrübe ile bitmez.

- Tümevarım bir mitostur.

      D.HUME

 - İnsan, özgür doğar ama hayatın her anında zincire mahkum edilir.

     J.J.ROUSSEAU

- Bilgi, kuvvettir.

- Mutlu olmak için, doğayla uyum içerinde olmak gerekir.

     F.BACON

 -Bir çalışmayı bölen en kötü iki şey; zamansız çalan telofon ve davetsiz gelen misafirdir.

    E. HAMİNGWAY 

Gençlik; olgunlukla, cehalet; bilgelikle, hastalık; sağlıkla, sarhoşluk ayılmayla kendine gelir ama aptallık, sonsuza kadar sürer.

    ARİSTOFANES

 SOKRATES:

- Kendini tanı.

- Bilgi hatırlamadır

- Doğru bilgi, doğru eylemi gerektirir.

- Her iki halde de evlenin; karınız iyi çıkarsa, mutlu olursunuz, kötü çıkarsa, filozof olursunuz.

- Önemli olan yaşamak değil, doğru yaşamaktır.

                                 MARX :                                                                       

- Tarihi yapan insandır…

- Alt yapı, üst yapıyı belirler…

- İnsanlık tarihi, sınıf çelişkisinden ibarettir.

- Din, toplumun afyonudur.

- İnsan, ne üretirse ona yabancılaşır.

- Kapitalist, kendisinin kapitalist olmasından sorumlu değildir ama ilişkilerin kurulmasına yardımcı olduğu için sorumludur.

- Zorun güzelliği, doğallığındadır.

- Mülkiyet, hırsızlıktır.

———-

-İhtiyaç, icadın anasıdır.

- Felsefe; mantık ve diyalektikten oluşur.

-Erkek burjuvazidir, karısıysa proleteryayı temsil eder.

-Ne mutlu o yoksullara ki, öteki dünya onlarındır ve er ya da geç bu dünyada onların olacaktır.  

ENGELS

  -Az gelişmiş toplumlarda ordu, kendi halkına karşı kullanılmak için vardır. 

 -Her devrimin temel sorunu; iktidar olmak içindir.

LENİN

-Bir köle olarak yaşamaktansa, bir özgürlük savaşçısı olarak ölmek daha iyidir.

YILMAZ GÜNEY

 - Beşikten mezara niçin gittiğimizi bilseydik, mektepden azad olmuş çocuklar gibi mutlu olurduk.

    METTERLİNCH

 - Ölüm başkalarının işidir.

- Varlık dediğimiz, hiçin hiçmesidir. Aslında her şeyle; hiçbir şey, aynı şeydir.

- Hüzün en büyük muhalefettir.

- İnsan; zamanın merhametsiz ve karşı durulmaz ırmağına atılmış olduğundan, mahvından başka hiçbir şey bekleyemez. Bu yüzden hayal kırıklığına da uğratılamaz. Aksine insan, varlığının sonluluğunu görerek; üstün, soğuk bir zafer duygusu yaratabilir.

     HEIDEGGER

 - Biz varken ölüm yok, ölüm varken de biz yokuz.

     EPIKUROS

 - Sanat, baskıdan doğar.

     A.GIDE

    - Bilgi sahibi olmadan, fikir sahibi olunmaz.

    UĞUR MUMCU

 -  Deha, kendinden başkasına tabi olmayandır. Başvuracağı araçlar üzerinde hüküm vermek yalnızca ona aittir. Çünkü; amacı bilen yanlıca odur. Bu yüzden kanunları yeniden yapmaya aday olan deha, kanunların üzerindedir. Yüzyılına hakim olan deha her şey olabilir, her şeyi tehlikeye koyabilir, her şey onundur.

    H.BALZAC

 -İnsanlar bir kere ergenlik acıları çeker, dehalar ise hep yeniden.

- Açlık, en akıllı balıkları bile oltaya getirir.

- Küçük balıklar olmadan, büyük balıklar olmaz.

-Yaratmak, dinlenmektir.

- Kardeşlerimi tanrı yarattı, dostlarımı ise ben buldum.

     GOETHE

 - İnsan, her şeyin ölçüsüdür.

    PROTOGORAS

 - Adil birey=Adil toplum=Adil devlet

     PLATON

 - İnsan insanın kurdudur.

    T.HOBBES

 - Karekterin ne ise kaderin odur.

- Aynı ırmağa iki defa girilmez.

- Savaş, her şeyin babasıdır.

     HERAKLEİTOS

  -Ele geçen hiçbir şey, hayaldeki kadar güzel kalmaz.

    N.R. NASH

 -Eğer bütün insanlar doğuştan özgürse, nasıl oluyor da kadınlar köle doğuyorlar.

     M.ASTELL

  - Metin, tembel bir makinedir. Onu harekete geçirecek olan okurdur.

     UMBERTO ECO

 - Okumak, yaymaktır. Anlam üretimidir.

                          NERMİ UYGUR                                     

- Aşırı mütevazilik, başkalarına çalışmayı gerektirir.

     TARIK BUĞRA

  - İnsan, acı çekerek öğrenir.

                        AESCHYLUS 

 - İnsan; tarihin, toplumun ve doğanın zindanından kurtulabilir ama kendi zindanından asla.

    ALİ ŞERİATİ

- İbret alınsaydı, hiç tarih tekerrür eder miydi?

    M.AKİF ERSOY

 - Varoluş, özden önce gelir.

- Cehennem başkalarıdır.

    SARTRE

 - Rab, sevdiğini azarlar ve kabul ettiği her oğulu döver.

   İNCİL (İbraniler 12:5)

 - Küçük güzeldir.

- İkiyi bir yapınca insan olursunuz.

- Söylediklerimi yaparsanız, tanrı sözü olduğunu anlarsınız.

    Hz. İSA

    EMİL AJER(Kral Solomon’un Bunalımı’ndan):

 - Faşizm; bir duyarsızlaştırmadır.

- Deha, her kusuru bağışlatır.

- Kendimizi düşünmemek için bir başkasını düşünürüz.

- O kendine benzemez kötü gösterir..O işleri, asıl düşünmesi gereken bir başkası yerine yapardı.

- Kendi benliği hakkında karar verememiş, çevresiyle problemleri olan tükenmekte olan şeylerle ilgilenen insanların tedavisi zordur.

- Her şey daha iyisi bulunmadığı için vardır.

- İnsan her zaman kendinden daha küçük birine ihtiyaç duyar.

- İnsan sanıldığından daha yaşlı, düşünüldüğünden ise daha gençtir.

- Adlarını bilmezsen, kişisel olmaz yük hafifler.

- Her şey aslında hiçbir şeyle aynı şeydir.

                                      —/—

 - Aşk; imkansızın zaferi olduğunda doruğa ulaşır.

- Aşk; insanı teyakkuzda tutmadığı vakit tavsamaya başlamıştır.

- Aşk; sevgiliyi her gördüğünde yeniden doğmak sevincidir.

- Aşk; anarşisttir, özgürlük ister.

       BUKET UZUNER

 - Kendine bir hoşça bak; alemin özü, varlıkların gözbebeği olan insansın!       

     ŞEYH GALİP(Dede Efendi)

 - Yaşlanmaktan değil, yavaşlamaktan korkmalı.

    NİLÜFER GÖLE

 - Durmadan gideceksin, ne varsa bundandır. Bir yerde uzun süre kalma. Gece ile gündüz birbirini nasıl kovalıyorsa, sen de hayattan soğumamak için düşüncelerini onun üzerinde toplamaktan kaçın. Hayat üzerinde düşünmeye başladın mı bil ki, soğursun ondan.

       MAKSİM GORKİ

 - Hayat, küçük ölçeklerde de mükemmel olabilir.

   L. JOHNSON

 - Seni sürekli diğerlerinden farksız kılmaya çalışan bir dünyada, kendin olarak kalabilmek, dünyanın en zor savaşını vermektir. Bu savaş bir kez başladı mı hiç bitmez.

  E.H.CUMMING

 - Ne kadar yalansız yaşarsak, o kadar iyi.

   CAN YÜCEL

 - Yaşamın büyük paradokslarından biri; benlik bilincinin kaygıya yol açmasıdır. Aşk ve mutlu bir birleşme, sorgulayan ‘yalnız ben’in kaygısını ortadan kaldırıp ‘biz’ duygusuna dönüştürür. Böylece insan kaygıdan kurtulur ancak kendisini yitirir…

- Her birimiz aslında diğeriyle değil; onun bir hayaliyle ilişki kuruyorduk. Ben ona değil, onun benim için temsil ettiği kişiye aşık oldum.

- Ben sende bütün aşklarımı temize çektim.

- Aşk; birlikte yaşanmamış zamanları da / sevgilinin mazisini de ele geçirmek ister.

- Yılların, rüzgar gibi geçmesine öfkelenme, gençliğe yakışan tutkuları teslim et geçmişe. Yapacağın etkinliklerin, yapabileceklerini engellemesine izin verme.

- Saklanmanın en iyi yolu fazla görünmektir.

 BANA GERİ VER

 Zamanın eli değdi bize

Çoktan değişti herşey

Aynı değiliz ikimizde

Bana geri veremezsin aldıklarını

Geri verilmez hiçbir yanılgı

 Zaaflarına bir gece

Hatalarına bir nilüfer

Sevgisizliğine bir kalp verdim

Artık geri ver

 Başka yer başka hayat

Son bir şansım olsun

sensiz ömrüm olsun

Bana geri ver 

 MURATHAN MUNGAN

 - ‘Seni seviyorum’ demek; bazen bir vaat, bazen de bir vedadır.

- İtiraf; daha suçlu olunan bir şeyi itiraf etmemek, gözden kaçırmak için yapılır

 DORİAN  LEADER

 - Sevdiğimiz zaman, aşk o kadar büyüktür ki; bir bütün olarak içimize sığmaz, sevdiğimiz insana doğru yayılır. Onda kendisini durduran başlangıç noktasına doğru geri dönmeye zorlayan bir yüzey bulur. İşte karşımızdakinin hisleri dediğimiz şey, kendi sevgimizin çarpıp geri dönüşüdür. Bizi gidişten daha fazla etkilemesinin, büyülemesinin sebebiyse, kendimizden çıktığını fark etmeyişimizdir.

    MARCEL PROUST

- Yüreğinde hissedersen, mesafe yoktur.

     RICHARD BACH

 - Aslında hiçbir şey iyi ya da kötü değildir, her şey düşünce tarzına göre değişir.

      SHAKESPARE

 - Herkes insanlığı değiştirmeye çalışıyor ama hiç kimse kendini değiştirmeyi aklından bile geçirmiyor.

      L.TOLSTOY

- Anlam, anlamlı etkinlikler sonucu oluşur.

- Hayatta 4 şey kaçınılmazdır:

  - Her birimiz ve sevdiklerimiz adına ölümün kaçınılmazlığı,

  - Yaşamımızı kendi irademizle biçimlendirme özgürlüğümüz,

  - Nihai yalnızlığımız

  - Yaşamın belirgin bir anlamdan yoksun oluşu.

       IRVIN YALOM

 - İki ayrı sonsuz olamaz. Bir noktada ikisi de birbiriyle kesişir. 

                  ZENON

 - Kesin olan bir şey varsa o da; ‘varolma’nın olduğu, hiçliğin ise olmadığı.

 PARMENİDES

 G.V.PLEKHANOV:

 Formel mantık, realitede geçer değildir.Hareket; ayniyet ve çelişmezlik prensibine tabi değildir.Çünkü; madde hareketsiz, hareketsiz de madde olmaz.Bütün alemin esası bu hareketli maddedir.Hareket halindeki bir cisim, aynı zamanda hem burada hem de başka yerdedir..Hem vardır hem de yoktur.Bizzat bu değişmenin varlığı, gerçekte çelişmezlik mantığı yerine, çelişme mantığı veya diyalektiğin cari olduğunu gösterir.

 Ya formel mantık doğrudur; o zaman realiteyi inkar etmeli ya da realite doğrudur; o zaman da formel mantık ilkelerinin geçerliliği yoktur.

 Eğer mantığımız doğruysa, Zenon gibi hareketi inkar etmemiz gerekir.

————-

 HEISENBERG İLKESİ (Belirsizlik İlkesi):

 Kuantum fiziğinde, bir parçacığın yerini tespit ettiğimizde hızını, hızını tespit ettiğimiz de ise yerini tespit edemiyoruz..

    ————–

-Dualite; ontolojik değil, epistemolojiktir.

      YAŞAR NURİ ÖZTÜRK

 Felsefe, soru sormakla başlar.

NUSRET HIZIR

  IOANNA KUÇURADİ:

- Metafizik, bir varlık anlayışıdır.

- Her din, bir tanrı anlayışı; her tanrı anlayışı da bir varlık anlayışıdır..

- ‘İyi’ ve ‘kötü’ kavramları, indüksiyon (tümevarım) yoluyla yapılmış birer çıkarımdır.

- Bilim ; nesne, felsefe ise,  bir anlam araştırmasıdır.

- Başlangıç soruları felsefeyi ilgilendirmez. Başlangıç sorularına verilen cevaplar bilgisel olmadığı için bir teoridir. Ancak bunu teorinin bilgisel olan yanıyla karıştırmamak gerekir. ‘Adem ile Havva’ bir teori değil, bir mitostur. Darwin’in ki ise, kaynaklara dayalı bir teoridir.

   ——————–

- Acı çekmek, ölmekten daha çok cesaret ister.

                 NAPOLYON

- Minnettarlık, köpeklerin alışkanlığıdır.

- Bir insanın ölümü trajedi, bir milyonun ölümü ise istatistiktir.

   STALİN

 -Düşmanını tamamen yok edersen, gün gelir kendi ellerinle yeniden yaratmak zorunda kalırsın.

HİTLER

 - Hep aç kalacağımızdan korktuğumuz için aç kaldık.

 Bir İran Filminden

 - Bir konuda her şeyi, her konu da ise bir şeyler öğrenin.

        Prof. Van DYKE

 - İhtiyaçlar sınırlı, kaynaklar ise sınırsızdır. İhtiraslar, ihtiyaç değildir.

  HAYDAR BAŞ (YTP BAŞKANI)

 -İnsanın öğretmeninin doğa, kitabının insanlık, okulunun yaşam olduğu birgün gelecek mi?

HALİL CİBRAN

- Savaş, büyük bir rant oluşturduğundan, barışı korumak da o denli zor olmakta.

 TAYFUN TALİPOĞLU

————-

 - Mutlu olmak için; ya elindekini kullanacaksın, ya da elindekileri çoğaltacaksın.

…

Tanrı hepimizi de afededip cennetine alacak

Kötülüğe kötülükle karşılık verirse

Bizden ne farkı kalır?

…

 Kim senin yasanı çiğnemedi ki, söyle?

Günahsız bir ömrün tadı ne ki, söyle?

Yaptığım kötülüğü, kötülükle ödetirsen Sen,

Sen ile ben arasında ne fark kalır ki, söyle?

                         …

Şarap testimi kırdın tanrım

Zevk yolumu tıkadın tanrım

Nar rengi şarabımı yere çaldın tanrım

Tövbeler olsun, yoksa sarhoş musun tanrım?

                        …

Beni sana getiren yoksulluk muydu

İstekleri basitse kimse yoksul değil.

Dürüstü ve özgürü onurlandırabiliyorsan

Beklediğim onur vermen, başka birşey değil. 

                       …

Cennette cehennem de senin içinde

                       …

Denizde boğulan su damlacığı,

Toprakta eriyen toz zerreciği,

Bu dünyadan geçişimiz nedir ki?

Değersiz bir böcek! Bir göründü bir yokoldu.

                      …

Oyunu oynayan tanrı, bizlerse dama taşı!

İşin doğrusu bu, gerisi laf-ı güzaf

Onun için dünya dama tahtası, bizler birer oyuncak

Bıkar sonunda, salıverir hiçliğin kuyusuna

      ÖMER HAYYAM

 - Sevgi ve bilgi, paylaşılarak büyür.

  EMİNE ŞEN

- Gerçek göçebeler, bir yerden başka bir yere gidenler değil, aksine oldukları yerden kıpırdayamayanlardır. Belli kodlardan kaçarak aynı yerde kalmak için göçebeleşenlerdir.

 GİLLES DELEUZE

 - Burjuva kültürünün demokratlaşmasıyla; niteliği değişmeden çok sayıda insana ulaşıp yaygınlaşmasıyla, ‘mutlu azınlık kültürü’ olmaktan çıkıp, ‘mutlu çoğunluk kültürü’ne dönüşebilir.

 T.S.ELİOT

  - Hiç bir kitap, ruhumuzu ‘Upanişadlar’ kadar yüceltemez. Hayatımın acılarını onlarla avuttum, ölürken de onlar beni teselli edecek.

   ARTUR SCHOPENHAUER

 - Huzur, vahdet sırrına erenindir.

  UPANİŞADLAR

 -Görmek istemeyen kadar, kimse kör değildir.

     İBN-İ SİNA 

 Aydın ile sokak adamının inançları bir olabilir mi? Vedaların dışında, öteki dinlerin büyük hatası, bu gerçeği anlamamış olmalarıdır.

  MAX MÜLLER

 - Düşünmeden okumak körletir, okumadan düşünmek yanıltır.

  CLAİRVANY

 -Yaşamak, gecenin tüm karanlığına rağmen buğulu bir cama güneşi çizebilmektir.

  ÜLKÜ AKVARUP

 - Görmeden görebilirim ama düşünmeden düşünemem.

  P. VALERY

 -Tam bağımsızlık, tam barbarlıktır. Çünkü; güçler dengesi gözetilmez.

-Bireysel özgürlük yoksa tam bağımsızlık da yoktur.

-Hem milliyetçi olacaksınız hem de antiemperyalist bu mümkün değil.

 RASİM OZAN KÜTAHYALI

    -Batı, monobilok bir yapı değildir. Birçok katmanlardan oluşmaktadır.

Uluslarüstü olarak, Batıdan daha iyi bir model yok. Her şeye rağmen demokratik, özgür ve örgütlü yapıların en çok geliştiği yapılar, Batıda bulunmaktadır.

 AYŞE HÜR

 -Kiminle savaşıyorsanız, onunla barışırsınız

 ALEV ER

  İnsanların çoğunluğu, kendi yeteneklerini abartarak böbürlenirler…Her insan, kazanma şansını olduğundan büyük, kaybetme şansını ise olduğundan küçük görür.

 ADAM SMİTH

              ORTAÇAĞ FELSEFESİ

                YENİ PLATONCULUK

 Adından anlaşılacağı gibi bu felsefe, Platon’u esas almıştır. Zira Platon o zamana kadar mistik yönü ağır basan en büyük filozoftu. Bu akım Platon’un yanı sıra, Aristoteles ve Stoa okulundan da etkilenmiştir. Kendisi de, İslam felsefesine büyük etki yapmıştır.

  Plotinos’un felsefesi, maddi olan her şeye karşı cephe alan bir felsefedir. Antik felsefenin değer verdiği hayat anlayışı bu düşünce içinde tamamen manevi ve deruni bir mahiyete bürünmüştür.

  PLOTİNOS (205-270) :

     Bu akım, antikçağ ile ortaçağ arasında bir köprüdür.

BİR   á â  AKIL   á â  RUH   áâ DOĞA

Ruhun birinci parçası yukarda kalır. İkinci parçası sonsuza dek yürür. İlk yaşamdan çıkmış ikinci yaşamdır. İleriye yürüyen ruh, yukarda kalanla eşit değildir. Ruhun bu ilerleyişi, ‘seyredalmadır’ ve sınırsızdır.

Akıl, ruh aracılığıyla yeryüzüne iniyor. Her bir ruh, hangi beden en çok kendisine benziyorsa gidip ona yerleşiyor. Böylece ruh da düşüş görüyoruz ama yine de başı yukarda kalıyor. Birinci ruhla alakasını kesmiyor. Fakat derecelerde farklılık oluyor. Her bedende eşit ruh yok. Ruh, akıldan aldığı paylarla faklı farklı bedenlere yerleşiyor. Ona göre ruh, ancak bedenden kurtulursa, ‘BİR’i (tanrıyı) görür.

  Plotinos, kendisinin bu olayı 4 defa gerçekleştirdiğini söyler.

  Akıl, tanrıya bakar, tanrıyı görür, o tanrının bağışlarının bir bütünüdür. Kendisi de tanrının bir bağışıdır.

  Ruh, tanrıyı ne ölçüde görüyorsa, biliyorsa; o ölçüde aklın bilgisi de kuvvetli oluyor. Demek ki; bütün nesneler, düşüncenin ve anlığın izleridir. Anlık/akıl, kendi içinde içsel bir edim. Doğrudan tanrı ile ilgilidir. Ruhsa, dışsaldır. Kendisine yükleyebileceğimiz tek şey edimde bulunmasıdır. Ruh ile akıl edimselliği bakımından birbirinden ayrılmaktadır.

   Doğa, seyredalarak sadece şeyleri meydana getiriyor. Tabi doğanın kendisi de bir seyredalmadır. Plotinos ruhu; ‘annesi’, yukarıdaki şemayı da ‘babası’ olarak nitelendiriyor.

 ”Bu varlıklar, bir seyredalmadan doğarlar ve ben de onlardan doğarım. Ama onların ediminden değil, varlığından doğarım. Her şey ‘Bir’in seyredalışıdır”.

  Hayvan nedir? İnsan nedir? (Enneadlardan):

 ”Haz, elem, tiksinti, güven, korku.. bunların hepsi birer duygudur. Acaba bunlar ruhta mı, yoksa bedeni kullanan ruhta mı ya da ikisinin bileşiminde bir şeyde mi?

 Önce ruhun, ruh olup olmadığı araştırılmalıdır. Acaba bu şey, ruhun varlığından başka bir şey midir? Başka bir şeyse ruh, bir bileşiktir. Ama ruhla, ruhun varlığı aynı şey ise, ruh bir formdur/ideadır. Kendinden başka bir şey meydana getirmesi, karışıma girmesi sözkonusu değildir. Onun içkin ve kendi içinde bir aksiyonu vardır. Akıl bu aksiyonu bize gösterir. Öyleyse ruhun ölümsüz olduğunu söyleyebiliriz. Ruhun ‘idea’ olduğunu söylemekle, ölümsüz olduğunu söylemiş oluruz. Ölümsüz olan bu varlıkta ‘pasif haller’ yoktur. O kendi dışındakilere bir şeyler verir. Fakat sadece kendisinden üstün olan şeylerden, bir şeyler alabilir. Böyle bir şey korkmaz. Çünkü; ‘korku’ pasif bir haldir. Bir öz hiç bir şeyle karışmaz. O, kendinde olmayanı niçin istesin? Kendi olmayanı istemek, varlığını kaybetmeyi istemektir. 

  Ruh bedene geçti diye bedenin pasif hallerinde de bulunmayacak demek değildir. Ruh, bir cevher olduğu için beden ayrı bir formdur. Pasif halleri, ruhtan çok bedene vermek gerekir.

 İstemenin, acı duymanın ruhla bir ilgisi yoktur. Böyle olan daha çok hayvandır.

 ‘Asıl insan’ akıllı ruhla birdir. Asıl insan dışındakiler, hayvandır. Asıl insan, bedenden ayrı ruhla birdir ve zihin erdemlerine sahiptir. Alışkanlıkla ilgili, zihni olmayan erdemler, bileşiğin erdemleridir. Bileşiğin duyduğu dostlukla, asıl insanın duyduğu dostluk farklıdır.

 Akıl her zaman kendini görür. Biz ancak ona dönersek onu görürüz. Anlık, akıl yürütmeye gerek görmez, parçalı da değildir. Yaşamı bir başkasına muhtaç da değildir. Fakat bizim yaşamımız parçalıdır ve yaşamak için başka şeylere de ihtiyaç duyarız. Anlıksa, başka şeylere hayat verir.

  Her şeyi doğuran Bir’dir/tanrıdır. Fakat kendisi doğurduklarının hiçbiri değildir. Ne delinir, ne dinlenir, ne bir yerdedir, ne bir zamandadır ne de bir nesnedir. Sadece O kendindedir. Bütün özellikler Ondadır. O ne düşünülerek ne de sözle bilinir. Çünkü; söz, anlattığı birliğin dışında çokluktur”. Biz Bir’i ancak Plotinus gibi seyredalmayla bilebiliriz. 

 Edemler, zihni erdemler ve medeni erdemlerdir. Asıl insan (akıllı ruha sahip insan); zihni erdemlere, asıl olmayansa; medeni erdemlere sahiptir.

  Medeni erdemler; yiğitlik,bilgelik, ölçülülük, adalet.. kaynağı yalnızca ruhta bulunan erdemlerdir.

  Ruh; kötülüklerden, kendinde erdemler bulunan tanrıya benzemek ve ona doğru kaçarak kurtulur.

  Medeni erdemlere sahip insan, kendinde olanın tanrılık varlığın hepsi olduğunu  sanır. Ruh kendini, tanrı diye satarak kandırır.

  Yetenek ruhtadır. Çünkü; tanrının buna ihtiyacı yoktur. Bilgelik ve tedbir iki türlüdür; bazen zekada bazen ruhtadır. Zekada bulunduğunda erdem olmuyor. Ancak ruhda bulunduğunda erdemdir. Kendiliğinden erdem dediği ise, erdem ideasıdır. Bilge dediği insan, asıl insandır. Medeni erdemlere sahip insan; olsa olsa ‘iyi insan’dır.

  Plotinos’a göre diyalektik, filozofun yürüdüğü yoldur. Hakikati bilmenin yolu; eğitim sistemidir. İdeaları bilmeyi sağlayan yolsa bilgelikle gelen bir yetidir. 

   PATRİSTİK DÖNEM:

    Hristiyanlığın dogma ve prensiplerini, filozofların hücumuna karşı savunma durumunda kalması sonucunda, hristiyanlık bazı filozofları yetiştirmişti. Düşünce tarihinde bu döneme ‘Patristik Felsefe’ denir. Bu felsefe, kilise babalarının felsefesidir. Bu dönem, 2. ve 6 .yy.lar arasında hristiyan doktrininin temellerini kurmaya çalışmış olan hristiyan filozoflarıdır.

  AUGUSTİNUS (354-430):

  ZAMAN GÖRÜŞÜ:

 ”Zaman, salt bir varlık değil, insanın kafasının içindedir. Yeri ve göğü tanrı yaratmıştır. Zaman, sonsuz değildir. Sonsuz olsaydı, ebediyet olurdu.

  Öyleyse zaman nedir?

 Hiç kimse sormadığında biliyorum, sorduğunda ise

bilmiyorum. Yokolmak yoksa, geçmişi biliyorum. Yeni oluşacak bir şey yoksa geleceği de biliyorum, demektir.

 Zamanda şunu anlayabiliriz; oluşacak olmasından, geçmişe karışıp yok olması.

 Bir şeyin varolmasını yok olmasına bağlıyoruz. Varolan geçmişte yokolursa, zaman olmaz. Yok olmazsa da zaman değil, ebediyet olur. Çünkü; zaman, varolma eğiliminde değildir.

 ‘Uzundu’ sıfatını ancak şimdiki zamanda söyleyebiliriz. Çünkü; öbür taraflar yokluk. Ne, olacak şeyler ne de geçmiş şeyler var değildir. Zamanı 3’e bölmek yani geçmiş, şimdi, gelecek demek de doğru değildir. Olsa olsa; geçmiş şeylerin şimdisi (bunun ruhtaki yeri bellektir), şimdiki şeylerin şimdisi (görme, göz önünde olma), ve gelecek şeylerin şimdisi(bekleme).

  Bu 3’ü sadece ruhta vardır. Ruhun dışında görmemekteyiz”.

  ‘YARADILIŞ’ adlı esrinden:

 ”Sen yoktan bir şey yaratın. Başlangıcı sen yaptın. Yeri ve göğü sen yarattın. Ama yer ve gök senin kendinden yaratılmış bir şey değildir. Eşit olsa sana eş olurdu. Ama yaratanla yaratılmış eş olamaz. Ve yoktan yeri göğü yarattın. Çünkü; senin yüceliğin ve iyiliğin var.

  Yeri ve göğü iki türlü şey olarak yarattın; biri sana daha yakın olarak, diğeri hiçliğe daha yakın olarak yarattın.

 Fakat bir de göklerin göğü, senin içindi tanrım. İnsanoğluna verdiğin yer, bizim şu anda gördüğümüz ve duyumsadığımız gibi değildi. Çünkü; görünmezdi, fomsuzdu. Eskiden bir derinlik vardı, üzerinde hiçbir ışığın olmadığı bir karanlık vardı. Çünkü; suların şimdi görülen bu derinliği, kendi derinliklerinde bir ışığa sahipti. Suyun üstünde karanlık vardı. Suyun derinliklerinde doğası ışık vardı. Suyun içinde sürünen balıklar tarafından algılanabilen. Ama bu derinlik hiçti Çünkü; şimdiye kadar tamamen formsuzdu. Sen dünyayı hemen hemen hiçe yakın bir şeyden maddeden yarattın ki, insanlığın hayran kalacağı harikulade şeyler yapıyorsun. Çünkü; bu cisimsel gök olağanüstüdür ki, suyu ve suyu birbirinden ayırıyor.

  İkinci gün, ışığın yaratılmasından sonra dedin ki; olsun, o oldu. Suyu ve suyu ayıran gök oldu. Senin gök diye adlandırdığın gök ki, bu yer ve denizin göğüdür.

  Üçüncü gün, görünür bir şekil vererek gök görünür oldu. Bu günlerden önce yeni bir gök yarattın bizim göğümüzü.

   Senin başlangıçta yarattığın göklerin göğü, entelektüel(akıllı) bir yaratıktır. Her ne kadar senin ebediliğinle aynı olmayarak fakat senin ebediyetinden pay alır ve senin en mutlu seyredalmanda değişebilir olmaktan alıkoyar. Ve hiçbir düşme olmaksızın ilk yaratılandan bu yana sana yapışık olarak tüm zaman değişimlerinin ötesinde yer alır.

 Ve şimdi üçlü birlik bana bir bulanıklık içinde göründü. O görünen şey sendin tanrım. Çünkü; sen babasın ve üçlü birlikte, bizim bilgeliğimizin başlangıcısın ki, senin bilgeliğin senden doğmuş olan ebediyetinle aynı olan, senin oğlundur bu birlik. Ben şimdi babayı görüyorum ve anlıyorum ki, tüm bu şeyleri yapan odur. Ve başka bir güç altında oğlu görüyorum ki, tanrı onda tüm şeyleri yaratmıştır.

 Ve tanrının üçlü birlik olduğuna inanarak, senin ruhunun suyun üstünde hareket ettiğini görüyorum.

 Tanrım, baba, oğul ve kutsal ruhtur ki üçü bir birliktir. Senin ruhun suyun üzerinde geziniyor. Bana üçlü birlik göründü”.

(GÖNDEREN; KEMAL AĞI – 10 ŞUBAT 2010)

Kurduğu felsefe ekolü ile bugün bile Çin toplumuna yön veren Konfüçyüs, 2 bin 560 yaşında. Filozofun sözleri bugün de milyonların yolunu aydınlatıyor.

M.Ö 551–479 yılları arasında yaşayan Konfüçyüs, yaşadığı dönemde büyük bir karmaşanın hüküm sürdüğü coğrafyada öğretisini, topluma bir düzen getirmek ve insanları kişisel yaşamlarında mutluluğa ulaştırmak amacıyla  geliştirmiştir.

Ana teması insancıl düzen olan öğretisine göre iyi insan; dünyayla uyum içinde yaşayan insandır.
Bugün, Konfüçyüs’ün doğum günü olarak kabul ediliyor ve Çin’de çeşitli etkinliklerle kutlanıyor. İzleyicileri tarafından bugüne taşınan ve milyonlarca insanın hayatında rehber olan Konfüçyüs’ün sözlerinden bazıları :

-Bir yerde küçük insanların büyük gölgeleri varsa, o yerde güneş batıyor demektir.

-Derin olan kuyu değil, kısa olan iptir.

-Aradığını bilmeyen bulduğunda anlayamaz.

-Kendine yapılmasını istemediğini sen de başkasına yapma.

-Dal rüzgârı affetmiştir ama kırılmıştır bir kere.

-İnsanlar sahip olduklarını küçümser, sahip olamadıklarını önemser.

-Konuşmaya layık olanlarla konuşmazsanız, insan kaybedersiniz. Konuşmaya layık olmayanlarla konuşursanız, söz kaybedersiniz. Bilge olan kişi, insan kaybetmez, söz de kaybetmez.

-Bildiğini bilenin arkasından gidiniz, bildiğini bilmeyeni uyarınız, bilmediğini bilene öğretiniz, bilmediğini bilmeyenden kaçınız.

-Karanlığa söveceğine, kalk bir mum yak.

-Susmak, insanı ele vermeyen sadık bir arkadaştır.

-Üstün insan, konuşmadan önce eyleme geçer ve sonra eylemine göre konuşur.

-Bilgi özgüveni, özgüven ise gücü yaratır.

-Çizik bir elmas, çizik olmayan bir çakıl taşından daha iyidir

-Bilgi insanı şüpheden, iyilik acı çekmekten, kararlı olmak korkudan kurtarır.

-Alkışı en sessiz şekilde karşılayan, alkışı hak etmiş demektir.

-Bir milleti tutsak etmek isterseniz, onun müziğini çürütün.

-Elmas nasıl yontulmadan kusursuz olmaz ise; insan da acı çekmeden olgunlaşmaz.

-Faydalı insan odur ki boş durmayı sevmez, kişiliğini faydalı işlerle geliştirir.

-Güçlü olan, sayıca kalabalık kitleler değil, eğitimli kitlelerdir.

-İyi insanlar, olduğu gibi görünür, göründüğü gibi olur.

-Fedakârlıklar, senden başkası bilmiyorsa değer taşır.

-Kitleler cezalarla düzene sokulursa yozlaşmış olur, karizma ve nezaketle yönetilirse bilinçli ve dürüst olur.

-Bir şeyi bildiğin zaman, onu bildiğini göstermeye çalış. Bir şeyi bilmiyorsan, onu bilmediğini kabul et. İşte bu bilgidir.

-Eğitimli insanın hedefi daima yüksek olur. Küçük işlerle küçük insanlar uğraşır.

-Kendisini eleştirebilen insanlar doğruyu ve güzeli bulma konusunda daha şanslıdırlar.

-İrade öyle değerli bir özelliktir ki bir ordu komutansız kalsa da kişi iradesinden yoksun kalamaz. İradeli insan davranışları tutarlı insandır.

-İyi yönetici olmanın sırrı dört yanlıştan kaçınmak, beş doğruyu uygulamaktan geçer. Dört yanlış şunlardır: nasihat etmeden infaz etmek (gaddarlık); öğretmeden başarıyı ölçmek (kabalık), yönetimde gevşek olup sınırlar koymak (art niyet), özlük haklarının dağıtımında cimri davranmak (bürokrat olmak). Beş doğru ise şunlardır: müsrif olmadan eliaçık olmak; gocunmadan çalışmak; haris olmadan istek duymak; mağrur olmadan rahat davranmak; ürkütücü olmadan saygın olmak.

- Ben dersimin bir yönünü anlattığımda o diğer iki yönünü kendisi çıkaramıyorsa, dersimi bir daha tekrar etmem.

- Kendi kusurlarını affetmeyen adamın, bütün kusurları affedilebilir.

- Müzik, ruhun gıdasıdır.

- Kayıksız nehir geçmeye çalışanla, kılıçsız aslana saldıranla yola çıkılmaz.

- Bir yerin nasıl yönetildiğini anlamak için, o yerin anayasası olan müziğine bakın.

- Niye o meyvayı taşlıyorsun, günü geldiğinde zaten kendiliğinden düşecek. Bırak o adamı, öldürmeye çalışma günü geldiğinde zaten ölecek.

-Kaybetmemek için zaaflarınızı, kazanmak içinse gücünüzü bilin.

 Alfred Adler’in “organik yetersizlik” kuramı:

 Adler, ‘telafi’ kavramını getirmiştir. Vücutta bir organın yerine getiremediği görevi, başka bir organın yüklenmesi ile tedavi edilebileceğini söyler. Ona göre yetersizlik kişinin yapısına yansır. Bu kimselerde yetersizlik, ‘aşağılık duygusu’ şeklinde gösterir. Özürlü bu duyguyu yenmek için uğraşır. Bunu da telafi ile sağlar.

 Adler’e göre üç tür telafi vardır:

 1-Aşırı telafi; özürlünün aşağılık duygusuna aşırı derecede hassasiyet göstermesidir. Bu iyi değil çünkü; sosyal yaşamındaki bütün enerjiyi buraya yöneltir. Bu kez de diğer alanlarda başarısız olur.

 2-Hastalığa sığınma; aşağılık duygusunu yenemeyenler kendilerini hastalığa bağlarlar. Yani hastalığı, hastalıkla tedavi etmeye çalışırlar. Sonuçta da nevrotik bir insan olup çıkıyorlar.

 (Nevroz; sinirlerine hakim olamama, çabuk sinirlenme, saldırgan bir tutum içinde olma vs.)

 3-Başarılı telafi; bireyin aşağılık duygusunu, toplumun istekleri, beklentileri doğrultusunda kanalize edebilmesidir.

 Aşağılık duygusundan, toplumun değer verdiği alanlarda kendilerini ispatlayarak kurtulmaya çalışıyorlar. Adler’e göre aşağılık duygusu sadece özürlülerde değil tüm insanlar da sözknusudur.

 Psiko-analitik temelli yaklaşımlar:

 Bu yaklaşım içinde, üç bilimadamını görüyoruz; Meng, Bender ve Shilder.

 Psikanalizin iki yönü; kişiliğin yönü ve psikoseksüel gelişme.

 Freud, kişiliğin yönünü üç kavramla açıklar; “id, ego, süperego”.

 Psikoseksüel gelişmeyi ise 5 döneme ayırır:

 1-Oral, 2-Anal, 3-Fallik, 4-Latens, 5-Heteroseksüel dönem.

 Meng, özürlülerdeki uyumsuzluğu ana-baba ve çocuk arasındaki ilişkilere dayandırır. Ona göre, çocuğun gözünde ana-babası her şeyidir. Bununla beraber çocuk özrü için onları suçlar ama diğer taraftan da onlara sevgi veşükran duyar. Bu duruma; ‘ambrilent’ denmektedir. Bu iki kutup arasında gider gelir. Kendisini mutsuz eden çatışmaları, bilinçaltına atar. Bu attığı, ana-babası için duyduğu kin ve nefrettir.

 Meng’e göre, özürlü çocuklar gerçeklerle birlikte yaşamadıklarından gerçekten koparlar. Normal çocukların tecrübelerine sahip olmadıklarından değerlendirmeleri de yüzeyseldir. Ona göre bu çocuklar, “haz ilkesinden, gerçek ilkesine geçerler”.

 Haz ilkesi; çocuğun ilk yaşlarda haz üzerine kurulu dünyası ileri yaşlarda yerini gerçek ilkesine bırakır.

 Ego, kötü olan istekleri idin içine bastırır. Özürlü çocuklar, suni bir takım deneylerle gerçek ilkesine geçerler.

 Özürlülerin pek çoğu devamlı ‘hipokandri’ hastalığıyla birlikte yaşamaktadırlar.

 (Hipokanri; aşırı derecede vücudunu dinleyerek hastalık icat etme, hastalık hastası olmak.)

 Bender ve Schilder ise özürlülerdeki uyumsuzluğu, ‘beden imgesine’ indirgemişlerdir. Beden imgesi; bireyin sonradan maruz kaldığı sakatlanmaya göre birden değişebilmektedir. Örneğin; kendisini çok yakışıklı kabul eden birisinin daha sonra yanma gibi bir durum sonucunda estetiğinin bozulması ve kendisini çirkin algılamasıdır. Bu da uyumsuz davranışlar göstermesine yol açacaktır.

 Diğer görüşler:

 Uyumsuz davranışları açıklayan sayısız denebilecek kadar çok görüş vardır. Bunların içerisinde özellikle Allen ve Pearson’a uyumsuzluğu tayin eden en önemli faktör, özürlünüm etrafındaki insanların onun özrüne karşı gösterdikleri tutumlarıdır. En önemli çevresi de ailedir. Ailesinin tutumu olumsuzsa çocukta uyumsuz davranışlar görülür.

 ZEKA GERİLİKLERİ :

 Zeka, bir yetenektir. Zeka geriliği ise bu yeteneğin normal durumdan aşağıda olmasıdır.

 Psikologlara göre zeka geriliği; belirli bir zeka bölümünün altına düşmektir. Bu sınır 70’tir.

 Pedegoglar ise normal eğitim programından yararlanamayanlar için zeka geriliği tabirini kullanıyorlar.

 Zeka geriliğinde iki kriter var:

 1-Zihinsel gelişme.

 2-Sosyal gelişme.

 Zeka geriliğinde zihinsel gelişme:

 İster geri zekalı olsun isterse normal zekalı olsun herkes aynı zihinsel gelişim sürecinden geçer. Fakat geri zekalılarda bu süreç yavaştır. Bu yavaşlık çocuğun zeka yaşının daima kronolojik yaşının gerisinde kalmasına neden olur.

 Zeka yaşı; zeka testlerinin gösterdiği zihinsel yetenek düzeyidir.

 Kronolojik yaş; takvim yaşıdır.

 Zeka gelişimleri yavaş olanların diğer gelişim süreçleri de yavaş olmaktadır. Örneğin; geç konuşurlar, geç yürürler, tuvalet terbiyesini öğrenemezler vs.

 Zeka gelişiminde sosyal uyumsuzluk:

 Önemli olan bireyin kimseye muhtaç olmadan hayatını sürdürmesidir. Zeka geriliği olanlarda başkalarına bağımlı olmadan kurtulma, normal insanlara göre çok dah sonra olmakta veya ağır geri zekalılar bu yeteneği hiçbir zaman kazanamıyorlar.

 Zeka geriliğinin türlerine ilişkin sınıflamalar:

 1-Zeka bölümüne göre yapılan sınıflamalar.

 2-Eğitimsel açıdan yapılan sınıflamalar.

 Zeka bölümü (ZB); zeka yaşının (ZY), kronolojik yaşa(KY) bölümünün 100 ile çarpımıdır.

 Zeka düzeyi; 0 ila 140 arasında bir dağılım göstermektedir.

 100 dolayında zeka bölümü normaldir. Bunun sınırları 90 ila 110’dur.

 Clark’ın zeka bölümüne ait sınıflaması:

   0-19  çok ağır geri zekalı.

 20-34  ileri derecede geri zekalı.

 35-49  orta derecede geri zekalı.

 50-70  hafif derede geri zekalı.

 70-80  sınırda geri zekalı.

 Bir başka sınıflama:

0-20  idiot

20-39  embesil

40-59  moron

60-69  debil

70-79  sınır zeka geriliği

80-89  zeka bölümü normalin altına işaret etmektedir.

 Bütün bu sınıflandırmaların ortak yanı; 90 - 110 arası normal zekaya bunun altı ise zeka geriliğine işaret etmektededir. Ciddi derecedeki zeka geriliği ise 70’den sonra başlamaktadır.

 Zeka bölümüne göre sınıflandırma yapanlara eleştiri:

a) ZB kişinin sosyal uyumunu yordamaya imkan vermemektedir. Örneğin; zeka yaşı 70’in altında olduğu halde sosyal uyumu iyi olabilmektedir. Yine zeka yaşı; 130-140 olduğu halde bireylerin sosyal uyumları hiç iyi olmayabiliyor. O halde zeka testlerinin eksik bir yönünüdür bu.

b) Zeka testlerinin sonucu, güvenilir olmalıdır. Bu da zeka testlerinde güç elde edilir.

 Zeka geriliği ile ilgili eğitimsel açıdan yapılan sınıflama: (Pedegogların yaptığı sınıflama)

 Bu sınıflamada kriter kantitatif değil, kalitatiftir. Çocuğun nereye kadar eğitimden yararlandığıdır. Buna göre yapılan sınıflama:

 1-Eğitilmesi ve öğretilmesi imkansız olan çocuklar.

 2-Öğretilebilir çocuklar.

 3-Eğitilebilir çocuklar.

 4-Yavaş öğrenen çocuklar.

 1-Eğitilmesi ve öğretilmesi imkansız olan çocuklar:

 Ağır derecede geri zekalıdırlar. En önemli özellikleri; yaşayabilmeleri için ömür boyu bir başkasına muhtaçtırlar. Kendilerine bakamazlar. Araya giren hastalıklar nedeniyle çabuk ölürler. Zeka bölümü; 0 – 25 arasıdır.

2-Öğretilebilir çocuklar:

 Bunların da zeka düzeyleri oldukça düşüktür. Zeka testlerine göre ZB; 25 – 50 arasıdır. Eğer zeka düzeyleri 25’e doğruysa bunlara bir şey öğretilemez hatta konuşamazlar. Birkaç kelime bilirler. 50’ye doğru gidenlere öğretilebilir. Kendi başlarına giyinebilir, sokağa çıkar, tuvalete gider, çevrelerine uyum sağlayamasalar da ailelerine uyum gösterirler. Uygun eğitim verilirse toplum dışına itilmeleri önlenebilir. Ufak tefek işler yapabilirler.

3-Eğitilebilir çocuklar:

 Normal okula gidip başarılı olamazlar. ZB; 50 – 75 arasıdır. Özel okullarda az da olsa basit sayısal işlemler, okuma-yazma gibi yetenekleri kazanabilirler. Bağımsız kendi başlarına yaşayabilirler. Karmaşık olmayan basit işleri yapabilirler.

4-Yavaş öğrenen çocuklar; ZB; 75 – 90 arasıdır. Bunlar normal okula gidebilirler. İlkokulu, ortaokulu bitirebilirler. Zorunlu okul devresi bunları da kapsıyor. Toplumun değerli bir üyesi olabilirler. Evlenip çoluk çocuk sahibi olabilirler. Sosyal uyumları normaldir. Bunlar pek geri zekalı anılmazlar.

 Tredgold, gerek psikologların gerekse pedegogların yaptığı sınıflanmaları kabul etmez. Onun kriter olarak ele aldığı; kişinin çevresine uyum sağlaması ya da sağlamamasıdır. Uyum gösteriyorsa zekası normaldir.

 Tredgold’un sınıflaması:

1-Birincil zeka gerilikleri (primary); bunlar kalıtımsal kökenli zeka gerilikleridir. Hem anne hem de baba geri zekalı olursa çocuk da birincil zeka geriliğine sahip olur. Uzun süre yaşamazlar. Evlenme şansları çok azdır.

2-İkincil zeka gerilikleri; doğum öncesi ya da sonrası çevresel faktörlerin yol açtığı zeka gerilikleridir.

3-Hem kalıtım hem de çevresel faktörlerin birden oluşturduğu grup.

4-Nedeni açık seçik belli olmayan zeka gerilikleri.

 Zeka geriliği oranını tespit etmeyi etkileyen faktörler:

1-Zeka geriliğinin derece derece olması nedeniyle bunları birbirinden ayırmak çok güç olduğundan bunların oranını ölçmek mümkün değil. Örneğin, ZB; 70-90 arasındakiler toplum içinde kaybolur, fark edilmezler.

2-Zeka geriliğine sahip olanlar arasında, ölüm oranının yüksek olması nedeniyle sağlıklı olarak bir sonuca varmak çok zordur.

3-Teşhis güçlüğü; zeka gerilikleri özellikle ilk yaşlarda pek fark edilmez özellikle ileriki yaşlarda fark edilebilirler.

 Bu nedenlerden dolayı bir ülkedeki gerçek zeka geriliklerinin oranını tespit etmek çok zordur. Fakat hipotetik olarak zekanın nasıl bir dağılım gösterdiği saptanabilir. Bu hipotetik ve teorik dağılım sözkonusu ülkede zeka geriliği oranının ne kadar olduğu hakkında bilgi verir.

 ZEKA GERİLİĞİNİN NEDENLERİ:

 Zeka geriliklerinin pek çok nedeni vardır. Bu nedenler genel olarak; çevresel ve genetik nedenlerdir. Genetik nedenlere ağırlık verenler; akut beyindeki olumsuz gelişmelerin neden olduğunu söylüyorlar.

 Diğer bazı görüşler ise beyindeki bazı hasarlardan sözederler.

 Zeka geriliğinin tespitinde; kültürel ailesel, çevresel faktörlerin ele alınması gerekiyor.

 Yapılan araştırmalar zeka gerliğinde % 80 kalıtımın % 20 de çevresel etkenlerin neden olduğunu göstermektedir.

 Genetik faktörler:

 Ya kromozom sapmalarının ya da iki resesif (çekinik) genin ortaya çıkardığı zeka gerilikleridir. Aynı karakteri taşıyan iki resesif genin birleşmesiyle sözkonusu özelliğin açığa çıkması ya da çocukta görülmesidir.

 Dominant (baskın) genlerin yol açtığı zeka geriliği vakaları azdır.

 Kromozomlar, kalıtımsal yapı taşlarıdır ve genlerin taşıyıcısıdırlar. Normal bir insanda 46 kromozom vardır. Bu sayının sapması halinde zeka gerilikleri ortaya çıkmaktadır. Bu sapma neticesinde enzimlerde de bozulma olmakta dolayısıyla metabolizmada bozukluklar meydana gelmektedir.

 DOWN SENDROMU: (MONGOLİZM)

 Nedeni kromozomlardaki bozukluktur. Zeka geriliklerinde % 10’luk bir oran oluşturmaktadır. Bu sendrom % 50 zeka geriliğine yol açar.

 Mongol çocukların özellikleri; çekik gözlü, basık ablak suratlı, kollar ve ayaklar küçük, kendilerine özgü parmak izleri vardır. Bunların % 46’sı kalp hastasıdır. % 25’i doğumdan kısa bir süre sonra ölür. Boyları kısadır. Erkek olanlarında hadımlık, kızlar da ise adetler anormaldir.

 TRİSOMİ 21:

 21. kromozom çiftinde 3 tane kromozom vardır. Bu da kromozom sapmasından olmaktadır. Anne ne kadar geç çocuk sahibi olursa mongol çocuğa sahip olma olasılığı da o oranda artar.

 20 yaşındaki annede bu oran 1500/1 iken 45 yaşındaki annede bu oran 61/1’e düşer.

 Mongol çocuklar basit işleri yapabilirler. Yardımcı olunursa kendi başlarına yaşamlarını sürdürebilirler.

 KLEENEFELTER: (Bu da kromozom sapmasından kaynaklanır)

 Cinsiyet kromozomu XXY’dir. Bir X kromozomu fazlalığı vardır. Bu fazlalığa sahip olanlar erkeklerdir. Bu durum erkeğin kadınlaşmasına yol açar. Bu tür durumlarda % 25 zeka geriliği vardır. Bu bozukluklar ergenlik çağında ortaya çıkarlar. Bunlar cinsel organı gelişmemiş ‘pedofili’ olan geniş kalçalı çocuklardır.

 Kadınlarda görülen kromozom fazlalılığı ise ‘turner’dir. (XO)

 Resesif genler:

 Bu genlerin en büyük kusuru; vücuttaki enzim performasyonunu yani protein üretmeyi engellemeleridir. Bu bozukluklar sadece anne karnındayken değil ileri yaşlarda da ortaya çıkabilir.

 PENİLKETUNİRİA (PKU) :

 Enzim bozukluğu nedeniyle sonradan görülen bir zeka geriliğidir.

 İki resesif genin birleşmesiyle karaciğerde enzim bozukluğu ortaya çıkmaktadır. Aslında çocuğun doğumu normaldir. Karaciğerin penilanin üretmesi yani penilüreik asit üretmesi ve bu asitin vücutta birikip beyne intikal etmesiyle zeka geriliği ortaya çıkmaktadır. Özellikle beynin ön fonton bloklarını etkiliyor. Bu durum ancak 6. aydan sonra ortaya çıkmaktadır. Bu çocuklar asla yürüyemezler, konuşamaz ve saralı olurlar. Zeka geriliği oranı ise % 26’dır.

 PKU, 20.000/1 görülür. Bu zeka geriliğine yol açan resesif gen ise 70 kişi/ 1 oranında bulunmaktadır.

 Çocuk doğar doğmaz bir idrar testiyle PKU olup olmadığı tespit edilebilir. İyi bir diyetle, sağlıklı yetiştirmeyle bu rahatsızlığın önüne geçilebilir.

 Zeka geriliğine yol açan başka bir faktör ise enfeksiyon (mikrobik) hastalıklar:

 Doğumdan sonraki ilk 6 ay, beyin gelişimi için çok önemlidir. Bu 6 ay içerisinde beyin, genel hatları ile şekillenip gelişimini tamamlar. Bu ilk 6 aydan sonra beyindeki hasarların önüne geçilemiyor.

 KIZAMIKÇIK (RUBELLA):

 Bir enfeksiyon hastalığıdır. Zeka geriliğine yol açabilir. Anne hamileliğin ilk ayında kızamıkçık olursa, bu bebeğe, % 50 oranında etki etmektedir. İlk aydan sonra kızamıkçık olursa, oran giderek azalmaktadır. Örneğin; 3. ayda etki oranı ise % 15’tir.

 Eğer anne, ilk ayda kızamıkçık olursa kürtaj önerilmektedir. Ancak hamilelikten önce kızamıkçık aşısı yaptırdıysa buna gerek yoktur.

 Frengi: (Bir başka enfeksiyon hastalığı)

 Bu hastalığın nedeni ya kalıtımsaldır ya da cinsel temasla dışarıdan alınır. Kalıtımsal olarak frengili doğanlar uzun süre yaşamazlar. Sonradan kazanılması zeka ve beden gelişimine olumsuz etki eder. Ayrıca körlük ve sağırlığa da yol açabilir. Sfiliz mikrobunun yol açtığı bir hastalıktır. Bu mikrop nereye yerleşirse oranın gelişimini bozar. Cilt frengisi, boyun frengisi vs.

 Tedavisi mümkün; cinsel ilişkilerde dikkatli olunması ve penisilinle tamamen yok edilebilmektedir.

 MENENJİT VE ANSEFALİTLER:

 Bu hastalıklar beyin ve omurilik zarlarının iltihaplanmasına yol açar. Koruyucu önlem alınmazsa salgın olur. Çocukta, 6 yaşına kadar büyük hasar yapar. 6 yaşından sonra beyin büyük ölçüde gelişip güçlü olduğundan, tahribat o ölçüde az olur.

 Menenjitin yol açtığı bu duruma ‘sulukafa’ anlamında ‘hidrosefali’ denmektedir. Bunun da tedavisi bulunmuştur; plastik kanallarla bu su tekrar omuriliğe aktarılabilmektedir.

 Çocuğun küçük yaşta menenjit olması zeka geriliğine hatta ölümüne yol açabilir. Körlük, sağırlık ve saraya da neden olabilir.

 KAN UYUŞMAZLIĞI (Rh faktörü uyumsuzluğu):

 Anne ile babanın kanının uyuşmaması. Bu hastalık ilk kez, ‘rhesus’ maymunlarında bulunduğundan bu ismi almıştır.

 Kan gruplarımızı belirleyen unsur, kalıtımdır. Diyelim ki; baba Rh(+), anne ise Rh(-), anne hamile kaldığında Rh(+) faktörü, kalıtımsal olarak (babadan) çocuğa geçer.

 Annenin karnına dağılan Rh’a karşı, anne karnında antipatiler oluşur. Annedeki antipatilerle birlikte geçen Rh, çocukta kırmızı kan hücrelerini yok eder. Eğer çocuk böyle doğarsa ya ölür ya da geri zekalı olur.

 Anne karnındaki antipatilerin oluşması zaman alır. Bu nedenle genellikle Rh faktörü (kan uyuşmazlığı) ilk çocukta görülmez daha çok ikinci veya üçüncü çocukta görülür.

  Transfration yoluyla bugün çocuğun kanı tamamen değiştirilebilmektedir.

 KRETENİZM:

 Troit bezinin yetersiz çalışması sonucu ortaya çıkar. Bu çocuklar, doğumlarını müteakip yavaş yavaş bedensel bozukluk gösterirler. El, yüz ve karın şiştir. Kollar ve ayaklar kısadır. Ayrıca zeka geriliğine de yol açarlar. Nedeni; iyot eksikliğidir. Çocuğa ya da hamileliği esnasında anneye, iyot (tuz) verilirse ortadan kaldırılabilir. Normal gelişim süreçleri yavaş, kendileri de yavaş hareket eden bebeklerdir.

 Bir diğer zeka geriliğine yol açan faktör; beslenme bozuklukları özellikle de protein yetersizliğidir.

 Bu zeka gerilikleri hiçbir zaman ileri düzeyde değildir. Küçük yaşlardaki açlık, protein yetersizlikleri ileri yaşlarda zeka geriliklerine yol açabilir.

 Anne, hamileliği esnasında vitamin hapları alarak da bu tür rahatsızlıkların önüne geçebilir.

 KURŞUN VE CIVA ZEHİRLENMESİ:

 Kurşun zehirlenmesi; kurşun çocuğa boyalar yoluyla, oyuncaklardan, eşyalardan vs. geçmektedir. Kurşunun beyinde hasarlara yol açtığı tespit edilmiştir. Beynin gelişimini tamamladığı yaşlarda, zehirlenmeye maruz kalma fazlaca zeka geriliğine neden olmuyor.

 Egzos gazları,  aşırı çevre kirliliği ve zehirli - toksin maddelere fazla maruz kalınması, çocuklarda zeka geriliğine yol açabilir.

 Cıva zehirlenmesi; genellikle cıva fabrikalarının yaydıkları gazlarla olmaktadır. Bu havadaki oksijen miktarının azalmasına dolayısıyla da beynin beynin oksijensiz kalmasına; ‘anoxia’ya yol açar. Bu durum zeka geriliği yanında nörolojik bozukluklara da neden olmaktadır.

 Doğum sırasında bir takım hasarlar nedeniyle ortaya çıkan zeka gerilikleri:

 Çocuğun anne karnından hızlı çıkması veya tersten gelmesi, beyin hasarın a veya beyin kanamalarına yol açabilir. Kafatası boşluğunda biriken kan beyne tazyikte bulunarak hasar görmesine neden olabilir.

 Bazen çocuklar uzun zamanda doğarlar. Bu durum çocuğun oksijensiz kalmasına hatta ölümüne neden olabilir. Yaşarsa da geri zekalı olabilir.

 Doğum sonrası, zeka geriliğine yol açan nedenler ise:

 Beslenme bozuklukları (protein yetersizliği), enfeksiyonlar ve düşme-çarpma gibi kafatasının maruz kaldığı durumlardır.

 Çocukların, zeka düzeylerinin ne olduğunu bulmak için:

 1-Psikolojik değerlendirme; kişi hakkında bilgilerin sistematik ve düzenli olarak toplanmasıdır.

 2-Sonradan elde edilen bilgilerin değerlendirilmesi ve organize edilmesi.

 3-Düzenlenmiş, organize edilmiş bilgilerle kişi hakkında bir takım kararlara varılması ve tahminlerde bulunulmasıdır.

 Psikolojik değerlendirmenin yanında 5 amaç var:

 1-Genel teşhis; kişiyi teşhis etmek amacıyla psikolojik değerlendirme yapıyoruz.

 2-Çocuğun özrünün onu ne denli etkilediğini anlamak için psikolojik değerlendirme yapıyoruz.

 3-Ona eğitim olanakları sağlamak amacıyla psikolojik değerlendirme yapıyoruz.

 4-Uyum bozuklukları varsa bunu dürzeltmek için psikolojik değerlendirme yapıyoruz.

 5-Çocuğun geleceği hakkında bir takım yordamalarda bulunmak için psikolojik değerlendirme yapıyoruz.

 Bu amaçların açıklanması:

 1-Genel teşhis; önce çocuk geri zekalı mı değil mi onu tespit ederiz. Geri zekalı ise bunun derecesini belirlemeye çalışırız.

 Bu değerlendirme kişilik açısından da yapılır; çocuk uyumsuz mu değil mi?  Özrüne neden olanın zekasına etkisini anlamak için testler yapılır. Psikolojik testlerle çocuğun hangi yetenekleri kuvvetli hangileri kuvvetsiz o tespit edilir.

 2-Özür çocuğu ne ölçüde etkiyor. Çocukta davranış bozukluklarına yol açıyor mu? Bunlar araştırılır. Çocuk özrünü ve bu özrün düzeltilip, düzeltilemeyeceğini biliyor mu? Vs.

 3-Bu değerlendirme sırasında çocuğun zayıf ve güçlü yanları ortaya çıkarılır.

 4-Çocuğun şu andaki durumuna bakarak gelecekte ne gibi başarılara ulaşabileceği tahmin edilir.

 BEDENSEL ÖZÜRLER:

 Bu özürleri iki grupta incelemek mümkündür:

 1-a) Beyin hasarlarının yol açtığı bedensel özürler (Cerebral palsy, hidrosefali, spina bifida vs.)

    b) Beynin anormal fonksiyonlarının yol açtığı hasarlardan kaynaklanan bedensel özürler (çocuk felci, adele distrofisi vs.)

 2-Beyinle ilgisi olmayan bedensel özürler.

 CEREBRAL PALSY:

 Lügat anlamı; felç ya da hareket edememektir. Çeşitli tanımları var, en önemlisi; beyindeki bir hasarın yol açtığı klinik bir vakadır. Bu hasarın neden olduğu sonuçlardan biri hareket edememedir. Bunun da nedeni, beynin hareketleri kontrol eden bölümünün bozuk olmasıdır.

 Yol açtığı bozukluklar; havaleler yoluyla bayılma, algı, konuşma, öğrenme, davranış ve uyum bozukluklarıdır.

 En belirgin özelliği ise hareket edememedir. Bu bedenin suçu değildir. Bedenin hareket etmesini sağlayan merkezin hasarlı olmasıdır. Bu bozukluklar tıbbın konusudurlar.

 Birçok cerebral palsy türü vardır. Bazı sınıflamacılar felcin görüldüğü beden bölgesine göre bazılarıysa hareket bozukluklarının dışında ikinci derecede ortaya çıkan beden bozukluklarına göre sınıflandırırlar.

 Hareket bozukluğunun tipine göre yapılan sınıflama 5 türdür:

1-Spastik tip, 2-Athetoid tip, 3-Atoxic tip, 4-Tremorlu tip,

5-Rigid tip.

 1-Spastik tip; bunu belirleyen faktör, beyindeki hasarın yeridir. Bu yerler beyin kabuğu ile primidal bölgede bir hasarla ortaya çıkmaktadır.

 Primidal bölgenin yeri; hareketlerimizi kontrol eden bölge ile duyu faaliyetlerimizi kontrol eden bölge arasındadır.

 Özellikleri:

 1-Hareketsizlik vardır.

 2-Hareketsizlik tek bir elde ve bacak veya her iki el ve bacakda olabilir.

 Felç, vücudun bir kısmında olabileceği gibi tümünü de etkileyebilir. Bazı vakalarda bütün vücut hareketsiz olabilir. Bazı vakalarda bütün vücut hareketsiz olabilir.

 Spastik tipin en önemli özelliği; kasların sürekli olarak gergin olmasıdır. Kaslardaki gevşeme ve kasılma sitemi de bozuktur. Bu gerginlik ani, istemsiz hareketlere yol açmaktadır. Beden hareketlerinde güçlükle yapılan irade dışı sıçramalar görülür. Buna ek olarak, geç bir şekilde o beden bölgesinin hareketleri uyarılabilmektedir.

 2-Athetoid tip; ön beyinde ya da basal-ganglia (beynin iç-orta kısmı) sonucunda ortaya çıkan bir c.palsy türüdür. Burada yapısal ya da doğuştan bir bozukluk olabilir.

 Bozukluk; yüz kaslarında, baş, kol ve bacaklardadır. Yürümeyi kontrol eden beyin bölgesi bozuk olduğundan bunlar uzun süre aynı şekilde duramazlar. Bu nedenle yürümeleri de bozuktur.

 Yüz kasları bozuk olduğundan, yüzlerinde acayip mimikler vardır. Ellerini ağızlarına zor götürürler. İrade dışı hareketlerde bulunurlar. Ellerde istemsiz sıçramalar görülür. Elini, gözünü gösterirken kol, sağa sola gider.

 Önemli bir özellik; uyuduklarında bu tür hareketlerin olmamasıdır. Ancak uyandıklarında tekrar başlar.

 Kendilerinden bir şey istendiğinde duygusal olarak gergindirler, yapamadıkları için stres altındadırlar.

 3-Atoxic tip; diğer iki tipe oranla daha az rastlanır. Hasar beyinciktedir. Önemli özellik; adımlarını atarken normalin üstünde kaldırmalarıdır. Bunlarda denge duygusu azdır ya da hiç yoktur. Paytak paytak yürürler. Hareketlerinde düzen ve denge yoktur. Yürürken düşerler. Bozukluk sadece eller ve ayaklarda değil, gözlerde de istemsiz hareketler görülür.

 4-Tremorlu tip; egemen özellik titremedir (tremor). Hasar primidal bölgenin dışında olup titreme bazen bütün vücuda yayılabilir. Bu titremeler düzenli titremelerdir. Titremelerden dolayı yüksek sesle konuşurlar.

 5-Rigid tip; en az görülen tiptir. Eğer beyinde hasar fazlaysa zeka geriliği görülür. Hasar primidal bölgenin dışındadır.

 Önemli özellik; hareketlerin kalıplaşması, donması bu da hareketsizliğe iter.

 Bu beş tip, bir kişide olmasa da iki tip bir kişide görülebilir. Bunlara; ‘karışık cerebral palsy tipleri’ denir.

 Beynin hasarından dolayı, organların hareketlerini etkileme derecelerine göre yapılan sınıflama:

 1-Monopleji; bozukluk tek elde, kolda veya bacaktadır.

 2-Hemipleji; bozukluk vücudun tek bir yarısındadır.

 3-Tripleji; vücudun 3 organının etkilenmesi; bir kol iki bacak ya da iki bacak bir kol şeklindedir.

 4-Quadrileji; 2 kol 2 bacak veya bacaklarla gövde etkilenmiş olabilir.

 Cerebral palcynin görülme olasılığı; 1000/2’dir. En fazla görülen tip; spastik tiptir.

 Cerebral palsynin nedenleri:

 1-Doğum öncesi nedenler.

 2-Doğum sırasında ortaya çıkan nedenler.

 3-Doğum sonrasında ortaya çıkan nedenler.

 Doğum öncesi nedenler:

 Kalıtsal faktörler rol oynar. Annenin hamileliği sırasında bir takım dış etkilere maruz kalmasıdır. Örneğin; aşırı heyecanlanması sonucu kanamaları, Rh faktörünün uyumsuzluğu, çocuğun plesentadan erken ayrılması, oksijensiz kalması, annenin kalp yetmezliği gibi nedenlerdir.

 Doğum sırasında ortaya çıkan nedenler:

 Çocuğun ters gelmesi, kafanın hasara uğraması, göbek organının düğümlenmesi, çocuğun oksijensiz kalması (anoxia), yetersiz ebelerin doğumu yaptırması gbi nedenlerdir.

 Doğum sonrası nedenler:

 Çeşitli hastalıklar, zehirlenmeler ve kazalarla ilgili nedenlerdir. Çok küçük yaşta geçirilen menenjit, difteri, tifo gibi enfeksiyonlardır.

 Cerebral palcynin özellikleri:

 *Bu çocukların çok küçük bir yüzdesinde zeka geriliği görülür. Özellikle rigid tipte. Üstelik bu çocuklarda üstün zekalılık da görülebilir. Hareketlerdeki bozukluk nedeniyle, genellikle geri zekalı gözüyle bakılırlar.

 *% 70-80 oranında konuşma bozuklukları görülür. Konuşma kaslarının koordinasyonunda sorun olması nedeniyle, belirli sesleri çıkaramazlar. Ses tonunu kontrol edemez, kötü telaffuz ve kekemelik vardır.

 *Göz kaslarının bozukluğu hemen hemen yarısında vardır.

 *İdrak, algı bozuklukları, gördükleri olayları gerektiği gibi değerlendirememe vardır.

 *İşitme kusurlarına pek sık rastlanmaz.

 *Sıklıkla rastlanan ‘sara’ vardır. % 5 ila 15 arsındadır.

 *Solaklık görülür. Beynin hangi yarım küresi etkilenmişse, ona göre solaklık ortaya çıkmaktadır. Yoksa solaklık, normalde bir bozukluk değildir.

 *Cerebral palsyli çocuklarda psikolojik bozukluk, kendini uyumsuzluk olarak gösterir.

 Bu uyumsuzluklar:

 Öfke nöbetleri; ufak bir şey öfkelenmelerine yeter. Konuşm güçlüğünden dolayı iletişim kuramazlar. Bu da onlarda engellenmişlik duygusu yaratır. Bu yüzden patolojik bir iletişim hakimdir. Kelime hazneleri yetersiz olduğundan kendilerini ifade edemezler.

 En önemli faktör ailedir. Çocuğu akıllı ya da deli yapan ailedir. Aile tutumlarının çok büyük etkisi vardır.

 Cerebral palcynin tıbbi, cerrahi bir tedavisi yoktur. Bazı yöntemlerle kaslardaki gerginlik azaltılabilmektedir. Ancak beyin hasarı hiçbir zaman giderilemiyor.

 Bu çocuklarda beden eğitimi şarttır. Belirli sıcaklıktaki havuzlarda kasların gerginliği azaltılabilmektedir. Bunların özel eğitim kurumlarında yeteneklerinin geliştirilmesi yararlı olur.

 SPİNA BİFİDA:

 Omurilikte ya da omurilik zarındaki iltihabi bozukluktur. Bu durum, hidrosefaliye yol açar.

 Omuriliğin kendisindeki bozukluk; belden aşağı felçle gösterir. Gelişme kusurları var. Bu kimseler gerektiği gibi gelişemezler. Ayrıca bunlarda idrar vr dışkı kontrol bozuklukları vardır.

 İki türü vardır; s.bifida moningcelo ve s.b. miyocel.

 Spina bifida moningcelo; hafifi bir araz bırakır. Omurilikteki hasar küçüktür. Bacaklarda hafif kötü gelişim görülür.

 Spina bifida miyocel; ağırdır, omurganın hatalı gelişmesi omurilik sinirlerinde bozulmalara yolaçar. S.bifidanın bütün özellikleri vardır.

 El ve bacaklarda felç, deride duyarsızlık, idrar ve dışkı kontrolsüzlüğü vardır. Ayrıca hidrosefalinin yol açtığı zeka geriliği de vardır.

 Spina bifidanın nedenleri:

*Annenin hamileliği sırasında ağır hastalanması, kaza geçirmesi

*Kalıtsal faktörler olabilir. Kan uyuşmazlığı vs.

  Eğitimde örgüt ve yönetimle ilgili kuramlar :

 1-Klasik örgüt kuramı, 3 düşünce akımından oluşmaktadır:

    a)Bürokrasi kuramı

    b)Yönetim kuramı

    c)Bilimsel yönetim kuramı

 Klasik örgüt kuramında anahtar sözcük; yapıdır. Formel örgütün yapısı, bu kuramda ağırlık kazanmaktadır.

 a)Bürokrasi Kuramı; bürokrasinin oluşumu, uygarlığın karmaşıklığına dayanmaktadır. İnsan ilişkileri ve işbirliği belli bir ölçeği aştığında oluşan örgütün bürokratik bir nitelik kazanması kaçınılmaz olmaktadır. Baaşka değişle, karmaşıklık bürokrasiyi yaratmaktadır.

 Marshall Dimock adlı yazar karmaşık bir çevrede kurumlar büyüdüğünde kurum içi ve kurumlar arası ilişkiler kişisellikten çıktığında bürokrasi oluşur demektedir. Buna göre bürokrasi karmaşıklıktan kurtulmanın yoludur. Öyleyse karmaşıklık devam ettikçe bürokrasi de devam etmektedir.

 Bürokrasi ile ismi bütünleşmiş olan Max Weber ise ideal bir tip bürokrasi modeli çizmiştir. Weber’e göre bürokrasi; en etkili yöntem ve örgüt biçimidir.

 Bu model gerçek yaşamda görülmeyen kavramsal bir örgüt ve yönetim biçimi olarak düşünülebilir.

 Bu modelin belirgin özellikleri şunlardır:

 1-İleri ölçüde bir uzmanlaşma.

 2-Hiyerarşik otorite yapısı.

 3-Personel arası nesnel ilişkiler.

 4-İşe personel almada temel ölçüt; teknik bilgi ve beceri.

 5-Uzun süreli bir görev ve gelir.

 6-Kayıt ve dosyalama sistemi.

 Bürokratik bir örgütün nitelikleri olarak şu noktalar ileri sürülebilir:

 1-Görev ve sorumluluklar ussal bir biçimde düzenlenmiştir.

 2-Değerlendirme nesnel ölçütlere göre yapılır.

 3-Görevle ilgili ayrıntılı kayıtlar tutulur.

 4-Ödüller ve cezalar nesnel ölçütlere göre verilir.

 5-Araçlar, amaçlara uygundur.

 6-Örgütleyici kuralların ussal oluşu karar vermede ussallığı ve yönetimde yetersizliği en üst düzeye çıkartır.

 7-İşbölümüne dayalı olarak gelişen uzmanlar teknik yönden doğru karar verebilecek yetenektedir.

 8-Soyut nesnel kurallar tarafından yönetilen ve otorite hiyerarşisi tarafından eşgüdümlenmiş disiplinli performans örgütün hedeflerinin sürekli olarak gerçekleştirilmesini sağlar.

 9-Bürokraside önceden kestirilebilir bir çalışma düzeni vardır. Önceden belirlenmiş yetki ve sorumluluğa göre bir işleyiş sözkonusudur. Belli bir kuralın çiğnenmesi halinde belli yaptırımlar uygulanır ki, bu personele güven verir. Kurallar ve yaptırımlar herkes için benzer biçimde uygulanır.

 b)Yönetim kuramı; bürokrasi kuramı ile yönetim kuramı arsında bazı benzerlikler görülür. Her iki kuramda da formel örgüt vurgulanmaktadır. Yine her ikisinde de nesnellik, ussallık, belirlilik, hiyerarşi ve meslekte uzmanlık vurgulanır.

 Aralarındaki fark; bürokrasi kuramında bir örgütün nasıl olması gerektiği üzerinde durulur. Yönetim kuramın da ise böyle bir örgütün nasıl gerçekleştirilebileceği araştırılmaktadır.

 Yönetim kuramında, güç ve yetkiye ağırlık verilmektedir. Bu kuram, pratik bir nitelik taşımaktadır. Yönetim ilkeleri, yönetim süreçleri, komiteler bu kuramın temel ögelerini oluşturmaktadır.

 Yönetim kuramının en kalıcı katkılarından birisi; yönetimin bir işlevler dizisi olarak incelenmesi ve kabul edilmesidir.

 Bu yaklaşımın öncüsü bir Fransız maden mühendisi ve yönetim bilimcisi Hanri Fayol’dur. Fayol’a göre, bir örgütü anlamanın en iyi yolu, yönetim mekanizmasının incelenmesidir. Fayol, planlamayı, örgütlemeyi, emir vermeyi, eşgüdümlemeyi ve kontrolü yönetim işlevleri olarak ileri sürmüştür.

 Fayol, yönetime bir süreç olarak bakan ve ona bilimsellik kazandıran ilk yönetim bilimci sıfatını taşımaktadır.

 Yönetimle ilgili 14 ilke ileri sürmüştür:

 1-İşbölümü, 2-Yetki ve sorumluluk, 3-Disiplin, 4-Komuta birliği, 5-Amaç birliği, 6-Örgütsel amaçların üstünlüğü, 7-Uygun ödeme, 8-Otoritenin merkezileşmesi, 9-Hiyerarşi, 10-Düzen, 11-Denksellik, 12-Personel kararlılığı, 13-İnisiyatif (girişim hakkı), 14-Birlik duygusu.

 c)Bilimsel yönetim kuramı; bu düşünce akımının özü; insanların verimli makineler olarak programlanabileceği görüşüdür.

 Anahtar kavram; ‘makine insan’dır. İnsan, bir makine olarak algılanmaktadır. Bu düşünce akımının öncüsü Frederick Taylor’dur. Bu nedenle bu akım, ‘Taylorizm’ olarak da adlandırılmaktadır.

 Bu kuram da 2 önemli sorunun yanıtlanmasına çalışılmaktadır:

 1-Verimlilik nasıl artırılabilir?

 2-İşgörenler nasıl güdülendirilebilir?

 Taylor’a göre bu soruların yanıtı; özendirici ödeme sistemidir. Ona göre, personel tembel olup, çalışmamak için bahane arar. Bu yüzden sıkı bir disipline bağlı olmalıdır.

 Taylorizm, işçilerin ekonomik güdüleyicilerle güdülenecekleri, fizyolojik etkenle de sınırlanabilecekleri görüşündedir. Bu nedenle de sürekli olarak yönetilmeleri gerektiğini savunur. Bir işletmede çalışan herkesin özel çıkarı ile verimlilik artışı hedefinin uzlaştırılabileceği görüşü bilimsel yönetim tarafından kabul edilmektedir.

 Taylor’a göre bir örgütte, herkesin uzmanlık yeteneğinden en üst düzeyde yararlanılması gerekir. ‘İşlevsel ustabaşılık’ kavramı, Taylor tarafından ileri sürülmüştür.

 Otoritenin kaynağının bilgi, deneyim ve uzmanlık olması gerektiğine inanılmaktadır.

 Bilimsel yönetimde analiz birimi; bireydir. Model; makine modelidir. Örgüte mekanik açıdan bakılmaktadır. İnsan, işgören bir üretim aracıdır.

 Bilimsel yönetim ilkelerini bilen bir yöneticinin işgörenleri herhangi bir araç gibi ve ve araç kadar kolay yönetilebileceği kabul edilmiştir. Bireye çevresinden soyutlanmış bir kişi olarak bakılmış, sosyal çevresi dikkate alınmamıştır. Örgütsel bir olgu olan, doğal olgu üzerinde hiç durulmamıştır. Örgüte büyük ölçüde yönetim açısından bakılmıştır. Yönetim için iyi olanın birey için de iyi olduğu kabul edilmiştir.

 Temel varsayım şudur; eğer maddi ödüller ile sarfedilen çaba arasında bir ilişki ve denge varsa, işgören tüm fiziksel gücünü işe yöneltir.

 Neoklasik örgüt kuramı:

 Taylorizmin tam aksine, insan boyutuna önem veriyor. Klasik örgüt kuramını ‘örgütsüz insan’ diyerek eleştirmekteler.

 Bu kuram klasik örgüt kuramına bir tepki olarak doğmuş ve onun üzerinde durmadığı konulara eğilmiştir.

 Bu kuramın temelinde, insan ilişkileri yaklaşımı yatmaktadır.

 İnsan ilişkileri yaklaşımı Howthorne araştırmaları temel alınarak oluşturulmuştur. Howthorne, USA-Şikago’da bir elektrik fabrikasının bir birimidir. Bu araştırmalar, 1927 yılından 1932 yılına kadar sürmüştür.

  Bu yaklaşımın ve araştırmanın öncülüğünü yapan endüstri psikoloğu; Elton Mayo’dur. Bu araştırmada test edilen denenceler şunlardır:

 1-Işıklandırmadaki artışın, üretim düzeyi üzerindeki etkisi; ışık artışı ile iş artışı arasında bir ilişki bulunamamıştır.

 2-Dinlenme süresinin üretim üzerindeki etkisine bakmıştır. Üretim artışının, yorgunluğun azalmasından kaynaklandığını gösterir bir kanıt bulunamamıştır.

 3-Üretim artışı ile işçilerin toplumsal durumlarındaki değişime bakılıyor:

 Psikolojik doyum düzeyindeki değişme yeni yeni sosyal etkileşim modeliyle açıklanmaktadır. Böylece işgörenlerin, üretimdeki davranışlarını fiziksel etkenlerden çok toplumsal etkenlerin etkilediği gözleniyor. Toplumsal etkenlerin önemi böylece anlaşılmış oluyor. Bu da Howthorne araştırmasının temel bulgusu olarak nitelendirilmiştir.

 4-Grup normlarının oluşmasında ve uygulanmasında liderliğin önemi üzerinde durulmuştur. Bununla ilgili deneyde işgörenlerin, fiziksel yeterliliklerinin altında üretim yaptıkları gözleniyor. İşçilerin arkadaşları tarafından oluşturulan normları izledikleri gözlenmiştir. Yani üretim miktarının bu normlar tarafından belirlendiği saptanıyor.

 Araştırmanın sonunda elde edilen belli başlı bulgular:

 1-Üretim düzeyi bireylerin, fizyolojik kapasiteleri tarafından değil, sosyal normlar tarafından belirlenir.

 2-Ekonomik olmayan ödül ve yaptırımlar, işgörenlerin davranışlarını önemli ölçüde etkilemekte ve ekonomik etkisini anlamlı biçimde sınırlandırmaktadır. Yani ekonomik ödül, tek başına yetmemekte, ekonomik olmayan ödül maddi ödülü etkilemekte, sınırlandırmaktadır.

 3-Grupça saptanmış normların üstünde üretim yapanların iş arkadaşlarının yakın ilgilerini ve saygılarını yitirdikleri saptanmıştır. Yine işgörenlerin arkadaşları tarafından kabul edilmeyi ve onlarla dostça ilişkiler içinde bulunmayı, fazla para kazanmaya yeğledikleri görülmüştür.

 Melville Dalton adlı bir araştırmacı Howthorne araştırmalarının bulgularıyla uyuşmayan sonuçlar elde etmiştir. Bu durum Howthorne araştırmalarının her durum için geçerli olmadığını göstermektedir.

 4-İşgörenlerin genellikle bireyler olarak değil, bir grubun üyeleri olarak davrandıkları gözlenmiştir. Tanınmış sosyal psikolog Kurt Lewin’in de vurguladığı gibi grup normları değişmediği sürece birey değişmelere karşı daha fazla direnmektedir Grup standartları değişince, bu standartlardan kaynaklanan direnmede ortadan kalkacaktır.

 Buradan şu sonuç çıkarılabilir; bireyleri etkilemenin, değiştirmenin bir yolu bireylerin bağlı bulunduğu grup normlarının değiştirilmesidir.

 Bu araştırmaların bulgularının ışığında, insan ilişkileri yaklaşımı yönteminin bireyleri, somut varlıklar olarak değil bir grubun üyeleri olarak görmesi gereğini vurgulamaktadır.

 5-Grupta en çok sevilen ve grup normlarını kişiliğinde somutlaştıran grubun davranışında etkili olan kişinin doğal lider olduğu gözlenmiştir. Doğal lider ile statü lideri arasındaki fark insan ilişkileri yaklaşımı tarafından vurgulanan bir nokta olmuştur. Doğal lider gücünü gruğtan, statü lideriyse örgütsel normlardan almaktadır.

 İnsan ilişkileri yaklaşımında, bir başka araştırma da ‘Harwood’ araştırmalarıdır. Bu araştırma French-Coch tarafından bir erkek pijama fabrikasında yapılmıştır. Araştırmanın amacı, üretilen pijama modelindeki değişiklik hangi yöntemle işçilere daha kolay kabul ettirilebilir?

 Araştırma ile ilgili bulgular:
 1-Kontrol grubunda üretim belirgin ölçüde düşmüştür. Beş hafta sonra bile üretim aynı safhaya ulaşamamıştır. İşçilerin % 17’si işi terk etmiş, işe gelmeme, şikayetler ve yöneticilere düşmanca tutumlarda artış görülmüştür.

 2-Deney grubunda karara kısmen katılma gözlenmiş, iki hafta sonra eski üretim düzeyi sağlanmıştır. Ancak devamsızlıkta azalma olmuştur. 40 günde sadece bir şikayet görülmüştür. Beş hafta sonra üretimde artış olmuştur.

 3-Tam katılmalı grupta, üretim ilk 4 günde eski düzeyine ulaşmıştır. İkinci haftanın sonunda, ortalama % 22’lik artış görülmüştür. İşi terk etme görülmemiştir.

 Sonuçlarla ilgili yorum:

 1-Belli bir üretim sırasında edinilmiş alışkanlıklara, ters düşen teknolojik değişme, işçilerde tepki yaratmaktadır. Araştırmada tepkiye neden olan etken, değişmenin kendisinin olmadığı görülmüştür. Tepki, değişmenin uygulanış şekline olmuştur. Genellikle üstler tarafından empoze edilen değişme, gerekli olduğu durumlarda bile tepki yaratmaktadır.

 2-İşgörenler, değişmenin planlanmasına katıldıkları oranda, değişmeyi bir tehdit olarak değil yeni bir olanak olarak algılamaktadırlar.

 İşgörenlerin iş deneyiminden yararlanarak daha etkili çalışma yöntemlerinin saptanabileceği görülmektedir.

 3-İşgörenlerin kararlara katılması, sadece çalışma istek ve coşkusunu yaratmakla kalmamakta, onların deneyimlerinden de yararlanarak daha sağlıklı ve yerinde kararlar alınmasını sağlamaktadır.

 Howthorne araştırmalarının sonuçlarına göre, üretimdeki artışlar ve düşüşler işyerinin fiziksel ve ekonomik koşullarından çok, işyerindeki insan ilişkileri ile açıklanmaya çalışılmıştır.

 Fiziksel ve ekonomik koşulların, mutlaka doyum sağlayıcı olması koşuluyla, işyerindeki insan ilişkilerinin niteliği üretimi etkileyebilir. Bu nokta, her nedense neoklasikler tarafından vurgulanmamıştır.

 Örgütsel bir olgu olan doğal örgüt vurgulanmıştır. Bir diğer nokta, bireyin çalışma grubundaki sosyal konumunun işinden önce geldiğidir. Bireyin kendisine ilişkin algısının, büyük ölçüde bireyin grubuna bağlı olduğu düşünülmüştür.

 Neoklasiklerin net katkılarından biri de çalışma gruplarının, güdüleme ve üretkenlik üzerindeki etkilerinin açıklanmasıdır. Her grubun kendine özgü bir üretim normu geliştirdiği ve bu normu sosyal yaptırımlar yoluyla grup üyelerine empoze ettiği vurgulanmıştır.

 Bireye ve çalışma grubuna verilen aşırı önem, katılmalı yönetim anlayışının doğmasına yol açmıştır.

 Üretkenliği artırır düşüncesi ve beklentisi ile işgörenlerin karara katılmasına fırsat verme, yeni bir yönetim anlayışı sergilemektedir. Bu yeni anlayış, Taylorizmle çelişmektedir. Birçok noktada birbirinden ayrılan klasik örgüt kuramı ile neoklasik örgüt kuramının ortak özelliği; her ikisinin deformel örgütü kapalı bir sistem olarak görmesidir.

 Öyleyse klasik örgütü bir tez, neoklasik örgütü antitez kabul edersek, çoğul örgüt kuramı da sentezdir.

 Çoğul örgüt kuramı:

 Bu kuram, daha önceki kuramların üzerinde durmadığı bir noktanın, formel örgütün kurumsal ve insan boyutları arasındaki uyuşmazlık üzerinde durmaktadır. Bu kuram, diğer kuramlardan daha kapsamlı bir örgütsel analize dayanmaktadır

 Değişik amaçlı örgütlerde yapılan araştırmalara dayanmaktadır. Çoğul örgüt kuramı, formel örgütü şöyle tanımlamaktadır:

 Formel örgüt; içindeki çeşitli grupların etkileşim halinde bulundukları geniş ve karmaşık sosyal bir sistemdir. Bu örgütsel grupların, ortak ilgileri olabileceği gibi birbiriyle çelişen ilgileri de olabilir.

 Formel örgütteki yöneten ve yönetilenler ilgi ve çıkarları genellikle çatışan gruplar olarak düşünülmektedir. Bu çatışmanın, yönetenlerin yönetilenleri çalıştırma çabalarından kaynaklandığı ve yönetilen için yabancılaştırıcı bir rol oynadığı kabul edilmektedir. İş ortamında, işi çekici kılmanın çeşitli yollarının olabileceği ama bu yolların doyum sağlamada sınırlılıkları kabul edilmektedir.

 İşyerinde sosyal grupların oluşturulmasının, işyerini daha çekici kılabileceği ama yapılan işin niteliği değiştirmeyeceği ileri sürülmektedir.

 Kısaca çoğul örgüt kuramı, işyerinin mutlu bir aile gibi gösterilmesine karşı çıkmaktadır. Böyle bir yaklaşımın, iş otamındaki bireyler ve gruplar arası güç mücadelesini dikkate almama, örgütsel gerçekleri yadsıma anlamına gelebileceği görüşü savunulmaktadır.

 Yine bu kuramda, örgütlerde işgörenlere verilen ödüller önemli kabul edilmektedir. Ancak ödüllerin inandırıcı olması, gerçek anlamda ödül olması koşulu ileri sürülmektedir.

 Çoğul örgüt kuramı, sistem analizi olarak da adlandırılmaktadır. Çoğul kuramcılar formel örgüt, çevresine uyum sağlama durumunda olan bir sistem olarak görmektedirler. Sistemin çevresine uyum sağlaması varlığını sürdürmesinin bir koşulu olarak kabul edilmektedir. Örgüt ile çevresinin karşılıklı olarak bağımlı oldukları kabul edilir.

 Sadece sistemler arası değil, bir sistemin alt sistemleri arasında da dinamik bir etkileşim olduğu kabul edilmektedir. Çoğul örgüt kuramı, işte bu etkileşimi vurgulamaktadır.

 Çoğul anlayışa göre örgüt; belli hedefler için bireylerin etkileşimde bulundukları yapılandırılmış bir süreçtir.

 Çoğul örgüt kuramının çarpıcı özellikleri:

 1-Bir sistem 5 temel ögeden oluşur:

   a)Girdi,  b)Süreç,  c)Çıktı,  d)Dönüt(feedback),  e)Çevre.

 2-Dinamik bir etkileşim sürcinde yapı etkeninin, bu yapı içinde oluşan sürecin niteliğini etkilediği kabul edilmektedir.

 Yapı, etkili ve başarılı bir etkileşim için zorunlu ama yeterli olmayan bir koşul olarak düşünülmektedir.

 Bu kuram yapıyı yadsımaz, sürecin önemini vurgular.

 3-Örgütlerde çok yönlü ve çok sayıda etkileşim olduğu kabul edilir.

 4-Bireylerin kendi amaçlarını gerçekleştirmek için örgütlerde bulundukları kabul edilir. Ancak bu amacın teke indirgenemeyeceği ileri sürülür.

 5-Kesin yargılardan kaçınılır. Olasılıklar dikkate alınır.

 6-Bir olayın birbiryle bağıntılı çok sayıda etken tarafından etkilendiği kabul edilir. Belli bir sonucun, o sonucu doğuran nedenleri dönüt yoluyla etkileyebileceği olasılığı dikkate alınır.

 7-Örgüt, uyum sağlayıcı bir bir sistem olarak kabul edilir.

 8-Örgütün çıktısı, örgütün varoluş nedeni olarak düşünülür. Değerli bir ürün üretmeyen bir örgütün varlığını sürdürmesi için bir neden olmadığına inanılır.

 Okulun örgütsel özellikleri:

 Amaç açısından bakıldığında okul, tüm toplumun ilgi merkezi olan bir kurumun niteliği göstermektedir.

 Bir hizmetin toplum açısından taşıdığı önemin bir ölçütü, toplumun o hizmet için ayırdığı kaynağın miktarıdır. Bu açıdan eğitime bakıldığında, milli savunmadan sonra en çok kaynak ayrılan bir kurum olarak görülmektedir. Bu durum, eğitime verilen önemi göstermektedir. Buna göre okul yöneticisi, bütün toplum kesimlerinin dikkatlerinin yoğunlaştığı bir ortamda görev yapmak durumundadırlar.

 Okulu diğer kurumlardan ayıran bir diğer özelliği üzerinde çalıştığı hammaddenin toplumdan gelen ve yine topluma dönen insan oluşudur. Okulun doğal örgüt boyutu bu nedenle daha çok önem kazanmaktadır.

 Okul yöneticisi daha çok, informel bir ortam içerisinde çalışmak ve yetkiden çok etkileme yollarına başvurmak durumundadır.

 Okul yöneticiliğini duyarlı kılan, bir başka nokta da kendilerini profösyönel olarak algılayan insanlarla / öğretmenlerle çalışmış olmasıdır.

 Okulun ikinci bir özelliği de okulda çeşitli değer yargılarının yeralmasıdır. Bu değer yargıları, okulun amaçları ile çatışma içinde olabileceği gibi kendi aralarında da çelişebilirler. Okul yöneticisi, bu birbiriyle çatışan değer yargılarının kesiştiği bir konumda görev yapmaktadır.

 Okul yöneticisinin, taraf tutmaksızın kamu yararı doğrultusunda bir politika izlemesi beklenir. Böyle bir yönetici davranışı, demokratik bir davranışı gerektirmektedir.

 Eğitimde gerçekleştirilmek istenen amaç, çok karmaşıktır. Bu karmaşıklık, değerlendirme işini güçleştirmektedir.

 Okulun iki temel işlevi olan, öğretme ve öğrenmenin sonucunda insan davranışındaki değişiklikler olduğundan, bunların gözlenmesi ve değerlendirilmesi hem sabır hem de beceri gerektirir. Hatalar anında farkedilmez, çoğu kez hatalı üretim fark edilmeden topluma geri döner.

 Üretimin, niteliğinin değerlendirilmesinden birinci derecede sorumlu olan yöneticidir. Yönetici bu değerlendirmeyi, nesnel ölçülerde yapabildiği ölçülerde hatayı fark edebilir.

 Okul özel bir çevredir. Bu özel çevrenin görevi, çocuğa gerçek çevreyi karşılaştırarak, temizleyerek ve dengeleştirerek öğretmektir.

 Yöneticini görevi; okul ile çevresi arasında bir köprü kurmak ve bu köprüyü sürekli olarak açık tutmaktır.

 Kısaca okulda olup bitenler konusunda, okulun gerçekleştirmeye çalıştığı amaçlar ve bu amaçları gerçekleştirmek için izlenen program ve yöntemler konusunda, çevresini aydınlatmak durumundadır.

 Okul, çevredeki tüm kurum ve kuruluşların yön vermeye ve etkilemeye çalıştığı bir örgüttür.

 Örgütlenmiş gruplar, kendi çıkarlarını korumak için okulu etkilemeye kendi amaçlarına araç yapmaya çalışabilirler. Yönetici bu konuda da dikkatli ve uyanık olmalıdır.

 Kısaca belirtmek gerekirse, okul yönetiminin temel görevi; okuldaki öğretme ve öğrenme işini etkili bir biçimde gerçekleştirmektedir. Yönetici bu amacı gerçekleştirmek için, okul içi ve çevresel kaynakları etkili bir biçimde harekete geçirmek ve değerlendirmek durumundadır.

 Okuldaki görevlerin yerine getirilmesinde yer alan yönetim süreçleri; karar verme, planlama, örgütleme, iletişim, etkileme, eşgüdümleme ve değerlendirmedir.

  Örgüt; ortak bir çabayı gerektiren bir amacın gerçekleştirilmesi, birden fazla bireyin güç ve eylemlerinin birleştirilmesini, bütünleştirilmesini zorunlu kılmaktadır. Yani örgüt; bireylerin kişisel güçlerini aşan amaçların gerçekleştirilmesini olanaklı kılan bir araçtır.

 Örgüt yoluyla bireyler, bireysel sınırlılıklarını aşarlar.

 Birey, hizmetinin karşılığını aldığına inandığı sürece örgüte hizmet eder. Örgüt de aynı şekilde, bireyden istediği hizmeti aldığı sürece bireyi çeşitli şekillerde ödüllendirir. Bireyle örgüt arasında, böylesine bir ilişki ve denge sözkonusudur.

 Bir örgütün varolması şu 3 ögenin olmasına bağlıdır:

 1-Birbirleriyle iletişimde bulunabilecek bireyler.

 2-Gerçekleştirilmesi gereken ortak bir amaç.

 3-Amacın gerçekleştirilmesine katkıda bulunma isteği.

 Örgüt amacını gerçekleştirdiği, etkili ve yeterli olduğu sürece varlığını korur.

 Örgütte etkililik; ortak amacın gerçekleştirilme sürecidir.

 Yeterlilik ise bireysel gereksinimlerin karşılanması ile ilgilidir

 Örgütün yaşam kaynağı, bireylerin ortak amaca katkıda bulunmaya istekli oluşlarıdır. Bu isteklilik de sözkonusu ortak amacın gerçekleştirilebilecek nitelikte olduğuna içten inanmak demektir.

 Örgüt amacını istenilen ölçüde gerçekleştiremediğinde, bireylerde ortak amaca katkıda bulunma isteği kaybolur. Bu durum, örgütün varlığı için zorunlu olan ögelerden birinin yok olması anlamına gelir ki, bu durumda örgütün varlığı tehlikeye girer.

 Eğer gösterilen çabanın sonunda elde edilen doyum, katlanılan özveriyi aşarsa, bireylerde ortak amaca katkıda bulunmaya isteklilik artar ve örgütsel etkililik gerçekleşir. Aksi halde, birey bu katkıyı sürdürmez. Bu bireysel doyumla, bireysel özverinin dengelenmesidir.

 Ortak amacın gerçekleştirilmesi, öncelikle bu amacın gerçekleştirilebilir nitelikte olmasına, bu amacı gerçekleştirme durumunda olan bireyler tarafından doğru olarak anlaşılmasına ve içten inanmalarına, gerçekleştirmeye değer bulmalarına bağlıdır.

 İletişim de bir örgütün temel ögelerinden bir diğeridir. İletişim olmadan anlaşılan ve benimsenen ortak bir amaç, böyle bir ortak amaca katkıda bulunmak isteyenlerin eşgüdümlenmiş bir çabası sözkonusu olamaz.

 Örgüt kavramı ile varolan diğer bir kavram da ‘işbölümü’dür. İşbölümü; toplu bir çabayı gerektiren bir işin çeşitli bireyler tarafından yürütülebilecek bir biçimde, ussal olarak kendi ögelerine ayrılmasıyla ifade edilebilir. İşbölümü, eşgüdümü gerektirir.

 Eşgüdüm ise bireylerin ve grupların, çabalarını belli bir amacı gerçekleştirici bir etkinlikler bütünü oluşturmak üzere yapılan eylemlere denir. Belli bir amacı gerçekleştirme doğrultusunda, eldeki insan ve madde kaynaklarının bütünleştirilmesidir.

 Eşgüdümsüz ortak bir amaç doğrultusunda, iki ya da daha fazla kişinin bütünleştirilmiş düzenli bir çabası sözkonusu olamaz. Parçaların, bütünleşmiş uyumlu bir bütün olarak işlemeleri eşgüdümleme ile gerçekleştirilir.

 İşbirliği, ortak amacı gerçekleştirmeye istekli olmayı ifade ederken eşgüdüm, ortak bir amaç doğrultusundaki bir etkinliğe katılanların birbirlerinin planlanmış davranışlarından haberdar olmalarıdır. Ortak bir amacı gerçekleştirmeye istekli olanların, güç ve eylemlerinin amaç doğrultusunda birleştirilmesi, bütünleştirilmesidir.

 İşbirliği, eşgüdümü olanaklı kılar ve eşgüdümle anlam kazanır. Eşgüdüm de ‘yetki’yle gerçekleştiriliyor.

 Yetki; bir örgütün itici gücüdür. Yetki olmadan bir örgütün amacı doğrultusunda insanların harekete geçmesi düşünülemez.

 Yetki, yasal güç, emir verme ya da eyleme geçme hakkı olarak tanımlanabilir. Yönetim açısından ele alındığında yetki, eyleme geçme ya da geçmeme konusunda, başkalarına emir verme hakkı olarak ifade edilir.

 Başka bir değişle yetki/otorite; gücün yasallaşmış şeklidir.

 Yetkinin kaynağı konusunda belli başlı 3 kuram bulunmaktadır:

 1-Biçimsel yetki kuramı; bilindiği gibi parlamenter rejimlerde tüm yetkilerin kaynağı halk iradesini simgeleyen anayasadır.

 Halk iradesine dayanan yetkiler bürokratik örgütlerde yukarıdan aşağıya doğru aktarılır. Örgütteki makamlar, belli konularda emir verme hakkına sahiptirler.

 İşte yasal gücü, belli sınırlar içinde kullanma hakkının örgütteki makamlara verilmesi biçimsel yetki olarak nitelendirilmektedir.

 2-Kabul kuramı; bu kurama göre yetkinin kaynağı, emir alan kimselerin o emri kabul edilir değerde görmeleri ve kabul etmeleridir. Astın kendisine verilen bir emri kabul etmesi, o emri meşrulaştırmaktadır.

 Bu kuram, emir verme hakkına sahip olan görevlilerin emir verirken çok dikkatli olmalarını, verdikleri emirlerin varolan yasa ve kurallarla uyumlu olmasına özen göstermelerini gerekli kılmaktadır.

 3-Yetenek kuramı; yetkinin kaynağı teknik bilgi ve beceridir. Bu da kişisel nitelikler ve yeteneklerle ilgilidir.

 Üstün bir teknik bilgi ve beceriden güç alan yöneticinin, etrafındakileri etkileyebileceği, kendisini kabul ettireceği ve bu yolla onlar üzerinde etkili olabileceği, emir verme hakkını etkili olarak kullanabileceği sayıltısı, yetenek kuramının özünü oluşturur. Aynı yetkiyle kimi az kimisi çok iş yapar.

 Yetki ile varolan bir kavramda ‘sorumluluk’tur. Bazen görev, bazen etkinlik bazen de yetki anlamında kullanılan sorumluluk kavramı, yönetimde görevi yapma zorunluluğu anlamını taşımaktadır. Sorumluluğun özünde, zorunluluk vardır. Belli bir amacın gerçekleştirilmesi doğrultusunda, yapılması zorunlu olan işlerin yapılmasını sağlamak için verilmiş olan, yetkilerin kullanılma zorunluluğudur.

 Yetki; yöneticinin belli davranışları gösterebilme hakkı, sorumluluk da yöneticinin belli davranışlarda bulunma zorunluluğudur.

 Yetkisiz sorumluluk, işlerin yapılmamasına, sorumluluğu aşan yetki de yetkinin kötüye kullanılmasına yol açabilir.

 Sorumluluk ve yetki kavramıyla ilgili bir konu da ‘yetki aktarılması’dır. Ancak bu nokta tartışmalıdır.

 Tartışma, yetkinin aktarılabileceği ancak sorumluluğun devredilemeyeceği noktasında yoğunlaşmaktadır.

 Sorumluluğun devredilmesi halinde, sorumlu olan kişinin bulunmasının zorlaşacağı, sorumluluğun örgütün en alt düzeyinde toplanacağı ileri sürülmektedir.

 Bir örgütte görevlerin gruplandırılması ve yürütülmesi, yetkinin aktarılmasını gerektirir. Yetki aktarmadan örgütlenmenin bir anlamı olmaz.

 Yetki aktarımında şu noktalara dikkat edilmelidir:

 1-Yetki aktarımında, açıklık ve belirginlik olmalıdır. Aktarılan yetkilerin yazılı, açık ve sınırları mutlaka çizilmiş olmalıdır.

 2-Yetki, en yakın yönetimsel konumdaki görevliye aktarılmalıdır.

 3-Yetki aktaran yönetici, görevin yapılmasını denetleme sorumluluğunu kendisi üstlenmelidir. Yetki aktaran gerektiğinde, yetki ve görevleri yeniden üstlenebilmelidir.

 4-Yetki, sorumlulukla doğru orantılı olmalıdır. Sorumluluk; açık, anlaşılır ve ölçülebilir olmalıdır.

 5-Yetki aktarımında, kişinin yeteneği dikkate alınmalıdır.

 6-Yetki aktarımında esas amacın, görevin daha etkin biçimde yürütülmesi olduğu unutulmamalıdır.

 Bütün bunlara ek olarak; yetki aktarma durumunda olan bir yönetici, hangi yetkileri aktarması gerektiği konusuna dikkat etmelidir.

 Hiyerarşi:

 Formel örgütün yapısı ile ilgili önemli bir kavram da hiyerarşidir.

 Hiyerarşi; örgüt içindeki birimlerin düzenlenmesini, yetki dağılımını, sorumluluğu ve ve komuta zincirini ifae eder.

 Hiyerarşinin değişmez bir ilkesi, ast konumundaki her makamın mutlaka daha üst bir makamın yapısal denetim ve gözetiminde bulunması zorunluluğudur.

 Örgüt pramidinde hiyerarşi içinde tabandan tepeye doğru çıkldıkça yetki birikerek artmakta ve hiyerarşinin en üst basamağında yoğunlaşmakta, toplanmaktadır.

 Rol; bir örgütün en önemli analitik birimidir. Yönetimsel bir konumun dinamik yönü olarak tanımlanabilir. Daha açık olarak rol; belli bir konumda bulunan işgörenden beklenen davranışlardır. Rol, önemli ölçüde, rol beklentileri tarafından belirlenir.

 Rol beklentileri; bireyin belli bir örgütsel konumda bulunduğu sürece yapması ve yapmaması gereken davranışları belirtir.

 Formel örgütlerde oluşan informel (doğal) örgütler:

 Bireylerin, formel bir örgüt içerisinde bir araya getirilmeleri sonucunda, doğal örgütlerin oluşması kaçınılmazdır.

 Formel örgüt içindeki, bireyler arası kendiliğinden ilişkiler, doğal örgütleri oluşturmaktadır. Buradaki kendiliğinden ilişkiler, görevsel olmayan ilişkileri ifade etmektedir.

 Gerçekte doğal örgütler, formel örgütten önce de vardır. Ancak bu doğal örgütler, formel örgütte ortaya çıkan doğal örgütlerle karıştırılmamalıdır.

 Her formel örgütün kuruluşuna öncülük eden, bir doğal örgüt vardır. Formel bir örgüt varsa onun içinde mutlaka bir doğal örgütte vardır. Birden fazla da olabilir.

 Doğal örgütün varoluş nedeni, formel örgütte görevli bireylerle örgüt arasındaki ilişkide gizlidir.

 Formel bir örgütün, üyelerinin tüm gereksinimlerini sağlaması olanaksızdır. Her şeyden önce, formel örgütün belirli bir amacı gerçekleştirmek üzere oluşturulmuş olması, bireysel gereksinimleri karşılama yeteneğini sınırlandırmaktadır.

 Bu durumda birey, formel örgüt tarafından karşılanamayan gereksinimlerini karşılayıcı başka bir kaynak aramaya başlar. İşte doğal örgütlerin oluşumlarının temel nedeni olarak bu arayış gösterilmektedir.

 Doğal örgütlerin nitelikleri:

 Doğal örgütlerde yaşamlarını sürdürebilmek için kendilerine özgü bazı normlar oluştururlar. Bu normları, davranış normları olarak ifade edebiliriz.

 Norm; grup tarafından saptanan ve onaylanan davranış standartı olarak tanımlanabilir.

 Normlara uymayan doğal örgüt üyeleri, grup baskısı ile karşılaşırlar. Grup normları, üyeleri gerçek ya da olası dış tehlikelere karşı koruyucu bir rol de oynarlar. Bu amaçla geliştirilen grup normları vardır. Örneğin; bir iş yerinde işi sistematik olarak yavaşlatma, kaytarma gibi davranışlar doğal örgüt üyelerini koruyucu önlemler olarak nitelendirilmektedir.

 Herhangi bir örgüte katılan bir bireyin, iş akışının dengesini bozmaması konusunda gerekli uyarı doğal örgüt tarafından yapılır. Yani doğal örgüt, bireyin gayretkeşlik girişimlerini engeller.

 Doğal örgüt normlarının her zaman olumsuz, formel örgüt açısından engelleyici olması elbette sözkonusu değildir. Doğal örgüt normu, formel örgütte istenen yüksek verim ve üstün kaliteyi savunucu nitelikte de olabilir.

 Doğal örgütün grup normlarına uyumu sağlama konusunda üyeler üzerinde kontrol gücüne sahip olduğu kabul edilmektedir.

 Bireyler neden üyesi bulundukları, doğal örgüt normlarına uymak isterler?

 Bireylerde, gruba bağlılık ve grup tarafından kabul edilme isteğinin çok yoğun olduğu bilinmektedir. Gruptan kopmamak amacıyla bireyler, grubun normlarına ve beklentilerine uymayı yeğlerler. Bu durum, grup üyelerinin grupla, grup normu ve beklentileriyle özdeşleşme eğiliminde olduklarını göstermektedir.

 Bireysel gereksinimlerinin karşılanmasında doğal örgütün bir desteğini gören bir bireyin, bu doğal grubun amacını benimsemesi çok doğal görünmektedir.

 Grubun amaçlarının benimsenmediği halde grubun diğer üyeleri tarafından reddedilmemek için kabul eder gibi görünme ve standartlara uyma durumları da vardır.

 Doğal örgüt normlarına, uymayan birey üzerinde uygulanan bir baskı türü; bireysel ilişkilerin kesilmesidir.

 Doğal örgütün bireyler üzerindeki etki derecesi, grubun birey açısından sahip olduğu çekiciliktir. Bu çekicilik derecesi arttıkça, grubun birey üzerindeki etki derecesi de artmaktadır.

 Doğal örgüt, kendi liderini yaratır. Bir yönlendiriciye gereksinim duyan grup üyeleri, doğal liderlerini izlerler. Doğal gruplarda, farklı roller oynayan birden fazla lider bulunur.

 Doğal liderin, liderliğini sürdürebilmesi grubun beklentilerini karşılamasına, grup normlarına uymasına, grubu üyelerin yararları doğrultusunda yönlendirmesine bağlıdır.

 Kısaca grup açısından önem taşıyan hizmetlerin başarılı bir şekilde yürütülmesine bağlıdır.

 Doğal örgütün, bireyler açısından statü sağlayıcı işlevi de vardır.

 Statü; bireyin grup içindeki toplumsal konumunun, grup arkadaşlarınınkinden farklılaşmasıdır. Bireyin sahip olduğu prestij toplamıdır.

 Statü, bireyler arası ilişkileri önemli ölçüde belirler. Bir örgütteki bireyin statüsünün belirlenmesinde iki etken rol oynar. Bunlar örgüt içi ve örgüt dışı etkenler olarak iki grupta toplanabilir.

 Örgüt dışı etkenler; cinsiyet, eğitim düzeyi, yaş, özgeçmiş ve kişilik özellikleridir.

 Örgüt içi etkenler ise unvan, maaş ve çalışma biçimi gibi etkenler gösterilebilir.

 Doğal örgütün formel örgüt üzerindeki etkileri:

 Geleneksel olarak yöneticiler doğal örgütleri, formel örgütler ve yönetim açısından tehlikeli görmüşlerdir. Ancak böyle bir algılamanın, her zaman geçerli olduğu söylenemez.

 Uygulamada, sözkonusu doğal normların genellikle iyi kaliteyi ve yüksek verimi vurguladığı görülmektedir. Durum böyle olunca doğal örgüt, formel örgütün amaçlarının gerçekleşmesine yardımcı olmaktadır.

 Doğal grubun yönetime yardımcı olacağından emin olan yönetici, daha fazla yetki devrinde bulunabilir. Sağlıklı bir yetki devri, yöneticinin yükünün azalmasını, önemli konulara daha fazla zaman ayırmasını sağlar.

 Doğal örgüt, formel örgüte ek iletişim kanalları sağlar. Dedikodunun geleneksel yöneticiler tarafından yıkıcı olarak değerlendirilmiş olmasına karşın, bugün dedikodunun örgütsel etkililiğe katkıda bulunabileceğine inanılmaktadır.

 Dedikodunun büyük kısmının doğru olduğunu gösteren araştırmalar bulunmaktadır. Dedikodu ve söylenti formel iletişim sisteminden daha çok haber taşır.

 Yapılan araştırmalar endüstri kuruluşlarında çalışan personelin % 10’u ile % 40’ının öğrendikleri doğru ve yanlış haberleri, iş arkadaşlarından öğrendiklerini göstermektedir.

 Doğal iletişimin diğer bir olumlu yönü; bireylerin doğrudan ya da dolaylı olarak işe katılmaları ve kararın ortaklaşa alınmasıdır.

 Doğal örgütün diğer bir işlevi, çalışma grubuna doyum ve kararlılık sağlamasıdır.

 Doğal örgüt bireye, bir gruba ait olma ve güven duygusu vererek bu konuda da önemli bir rol oynar.

 Yöneticinin yetersizlikleri, sınırlılıkları doğal örgüt tarafından giderilebilir.

 Doğal örgütün olumsuz işlevleri de vardır:

 Dedikodu ve söylentinin yıkıcı olarak da kullanılmasıdır. Söylenti; çarpıtılmış eksik bilgi ve haberin yayılması yoluyla yıkıcı bir rol oynayabilir.

 Söylenti; olguların, gerçeklerin yanlış ve eksik gösterilmesidir. Ussal deği, duygusaldır. Genellikle örgütün üst düzey yöneticilerinde gizlenir.

 Söylenti genellikle formel iletişim sisteminin yetersiz olduğu durumlarda daha güçlüdür.

 Ayrıca doğal örgüt, değişmeye karşı direnç de gösterebilir. Doğal grup, doğru ve değerli olduğuna inandığı kültürel değerleri destekler. Bu eğilim giderek statükonun korunması sonucuna dönüşebilir. Bu da örgütsel gelişmeyi engelleyici bir rol oynar.

 Doğal örgüt normlarıyla, formel örgüt normları çatışabilir.

Örgütsel bir olgu olan, doğal gruba karşı yönetim nasıl bir yol izlemelidir?

 Yöneticinin, doğal örgüte karşı olumsuz bir tavır içinde olması onu yok etmeye çalışması, sağlıklı bir yönetimsel davranış olarak nitelendirilemez. Böyle bir yaklaşım, sonuç almaktan uzak bir davranıştır. Bu durumda örgütsel etkililiğin gerçekleştirilmesi tehlikeye düşmektedir.

 Sağlıklı bir yönetimsel davranışın formel örgüte doğal örgüt boyutları Arasında ortak çıkarları karşılayıcı bir denge sağlaması beklenir. Yönetim, doğal örgütü tam kontrol edemeyebilir ama belli ölçülerde etkileyebilir. Bunu nasıl yapar?

 Doğal örgütün doğal yargılarını, normlarını grup üyelerinin gruba bağlılık derecelerini bilerek, bu noktalara gereken anlayışı ve saygıyı gösterek, yönetimsel süreçlerde bu olguyu dikkate alarak gerçekleştirebilir.

 Etkili bir işleyiş için, doğal örgütün gücünden yararlanılabilir. Başarılı bir yönetici grupla birlikte çalışmaktan çekinmez. Başarılı bir yönetici, bireylerin güçlerini çekinmeden ortaya koyabilecekleri güven verici bir hava yaratır.

 Formel örgütün hedefleri doğrultusunda birlik ve uyum sağlanırken, doğal örgüt yoluyla da gruptaki samimi ilişki, ekip çalışması ve üyelere doyum sağlama konularında dikkatli olunmalıdır.

 Sosyal sistem:

 Bu model, Getzels ve Guba’nundur.

 Formel örgütü, sosyal bir sistem olarak düşünebiliriz.

 Sosyal bir sistem ya da basit herhangi bir sistemde şu 5 öğe her zaman vardır:

 1-Girdi, 2-Süreç, 3-Çıktı, 4-Feedback (dönüt), 5-Sistemin yer aldığı çevre.

 Sürecin sonunda elde edilen çıktı/ürün, planlananın istediği doğrultuda değilse bu konudaki bilgilerin tekrar karar gücüne verilmesi(feedback) gerekir.

 Feedback; çıktıyı/ürünü kontrol etmektir. Bunun için de süreci izlemek.

 Her sosyal sistemin 2 boyutu vardır:

 1-Kurum, rol, rol beklentilerinden oluşan boyut. Buna ‘örgütsel boyut’ da diyebiliriz.

 2-Birey, kişilik ve eğilimlerden oluşan boyut. Buna da ‘bireysel boyut’ diyebiliriz.

  Bu görüşe göre, örgütsel bir ortamda bireylerin gösterdikleri davranış örgütsel boyutla, bireysel boyutun bir fonksiyonudur.

 Sürekli olarak, rol beklentileri ve eğilimler arasında rolle kişilik arasında, kurumla birey arasında, bir etkileşim vardır.

 Buradaki kurum, iki anlam ifade eder:

 1-Belli gereksinimlerin, sürekli olarak belli davranışlarla karşılanması anlamını ifade etmektedir.

 Eğer bir örgütsel ya da toplumsal gereksinim, sürekli olarak belli davranışlar göstererek karşılanırsa bu davranışlar zamanla belli bir yapıya kavuşur, kararlılık kazanır. Bu kararlılığa; ‘kurumlaşma’ adı verilmektedir.

 2-Kurumlaşan bu davranışların gösterilmesi için oluşturulan formel örgütler de ‘kurum’ olarak adlandırılmaktadır.

 Örneğin; eğitim hem bir kurum hem de formel bir örgüttür. Rol beklentileri rolleri, roller de kurumu yani formel örgütü oluştururlar.

 Kuruma, örgütün resmi boyutu da diyebiliriz.

 Modelle ilgili liderlik türleri:

 1-Nomothetic / örgütsel liderlik; kitaba göre davranan lideri ifade etmektedir. Yani kurallardan şaşmayan liderdir.

 Astların, bürokratik beklentilere tam olarak uymaları beklenmektedir. Bu lider kendi konumunu otoritenin merkezi olarak algılamakta ve bürokratik kuralları tüm astlara benzer biçimde uygulamaktadır. Kurallara kesinlikle uyum sözkonusudur. Örgütsel ödülleri ve cezaları duraksamadan uygulayan bir liderlik anlayışıdır. Ödül ve cezayla örgüte bağlılığı sağlamaya çalışmaktadır.

 Bu liderlik türünde temel varsayım şu:

 Eğer bürokratik roller, rasyonel olarak geliştirilmiş açıkça ifade edilmişse örgütün amaçları, bu esaslara göre etkili bir biçimde gerçekleştirilebilir. Öyleyse bu kurallara uyum zorunludur.

 2-İdiographic / bireye dönük liderlik; bu liderlik tipi örgütsel gereklilikler yerine, bireysel gereksinimler üzerine yoğunlaşmaktadır. Bu liderlik, astlardan işleri kendi kendilerine yapmalarını beklemektedir. Bireylerin kendi kendilerini yönlendirmeleri beklenir.

 Temel varsayım şu; bireyler özenle tanımlanmış rollerin katı olarak uygulanmalarına gerek kalmadan da örgüt açısından uygun ve anlamlı bir davranış gösterebilirler.

 3-Transactional / durumsal liderlik; bu lider hem bireysel gereksinimleri hem de bürokratik beklentileri dikkate almaktadır.

 Doğal örgütü de dikkate alan bir liderlik anlayışıdır. Hem formel hem de doğal örgütten destek almaktadır.

 Bu liderlik tipinde duruma göre rol beklentileri ve bireysel gereksinimler arasında koşulların gerektirdiği bir dengenin sağlanması sözkonusudur.

 Özetlemek gerekirse, örgütsel lider; bürokratik yönelimlidir. Bireysel liderse; kişilik yönelimlidir. Durumsal liderse; durum yönelimlidir.

 Modele en uygunu durumsal liderliktir.